CHIẾN DỊCH TIẾN CÔNG ĐƯỜNG SỐ 9 - KHE SANH

                               (BẮC QUẢNG TRỊ, XUÂN HÈ 1968)

Hoằng Tháo

Ta chủ trương mở chiến dịch tiến công hiệp đồng binh chủng quy mô lớn ở mặt trận đường số 9 - Khe Sanh, xem đó là một trong một mặt trận của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân l968. Đây là một đòn chính của bộ đội chủ lực ta nhằm thu hút quân cơ động Mỹ, tiêu diệt một bộ phận, vây hãm và giam chân tiêu hao chúng, tạo thế cho các chiến trường khác, nhất là Sài Gòn - Huế - Đà Nẵng, trực tiếp là Huế tiến công và nổi dậy thắng lợi.

 Trên tuyến đường số 9 (từ Cửa Việt đến Lao Bảo), quân địch có 45.000 tên trong đó có 28.000 Mỹ gồm 3 trung đoàn lính thủy đánh bộ tăng cường (10 tiểu đoàn), 9 tiểu đoàn pháo binh, 3 tiểu đoàn và 1 đại đội cơ giới... được tổ chức thành một tuyến phòng ngự ngăn chặn quân ta từ miền Bắc tiến công hoặc thâm nhập qua giới tuyến quân sự tạm thời.

Lực lượng tác chiến chiến dịch của ta bao gồm lực lượng thuộc mặt trận Đường số 9 - Bắc Quảng Trị đang hoạt động tại chỗ và lực lượng mới được Bộ điều vào tham gia chiến dịch. Đây là lần đầu tiên ta tổ chức một chiến dịch tập trung một lực lượng lớn có nhiều binh đoàn chủ lực và nhiều đơn vị binh chủng tham gia trên chiến trường miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ.

Ngày 6 tháng 12 năm 1967, theo quyết định của Thường trực Quân ủy Trung ương, Đảng ủy và Bộ tư lệnh chiến dịch Đường số 9 - Khe Sanh thành lập, do đồng chí Trần Quý Hai, Phó tổng tham mưu trưởng làm Tư lệnh, đồng chí Lê Quang Đạo, Phó chủ nhiệm Tổng cục Chính trị làm Chính ủy.

Đêm 20 tháng 1 năm 1968, 10 ngày trước khi cuộc tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân bắt đầu, quân ta nổ súng tiến công quận lỵ Hướng Hóa, tiêu diệt phần lớn quân địch đồn trú, mở màn chiến dịch; ngày 23 tháng 1, ta đánh Huội San, 400 quân ngụy Lào chạy thoát về Làng Vây; ngày 31 tháng 1, ta tiến công chi khu Cam Lộ không thành công. Từ ngày 20 tháng 1 đến ngày 7 tháng 2, ta tiêu diệt một số cứ điểm phía tây, mở thông đường số 9, đưa lực lượng vây hãm Tà Cơn và tiêu diệt cứ điểm Làng Vây cứ điểm tương đối mạnh của địch. Do các trận tiến công cứ điểm chưa đủ mạnh và đến ngày 31 tháng 1 thì cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân đã nổ ra trên toàn miền Nam, nên lúc đó địch chưa tăng viện lực lượng từ nơi khác đến.

Từ ngày 8 tháng 2, quân ta tổ chức tiến công vây hãm Tà Cơn. Lúc đầu ta dùng pháo binh và các loại hỏa lực khống chế các căn cứ, nhưng máy bay lên thẳng địch vẫn hạ cánh và máy bay vận tải địch vẫn thả dù tiếp tế được. Từ ngày 15 tháng 2 đến ngày 31 tháng 3, ta chuyển sang xây dựng trận địa sát căn cứ, thực hiện chiến thuật vây lấn. Mũi vây lấn tây sân bay Tà Cơn đã xuyên vào giữa hàng rào, cách chiến hào địch khoảng 50 mét. Ta đưa được hỏa lực nhẹ và súng bộ binh bắn vào căn cứ, uy hiếp mạnh tinh thần và tâm lý binh sĩ Mỹ. Lúc này các chiến trường tuy đã giảm hoạt động, quân địch đang bị thu hút vào nhiệm vụ giải tỏa thành phố Huế và các đô thị khác bị đánh, nên viện binh địch cũng vẫn chưa ra đường số 9.

Từ ngày 1 tháng 4 đến ngày 7 tháng 5, ta tập trung đánh quân địch giải tỏa. Địch đã dùng sư đoàn không vận số 1 và chiến đoàn 3 dù ngụy mở cuộc hành quân "Ngựa bay" giải tỏa Tà Cơn. Nhiều trận đánh ác liệt diễn ra quanh Tà Cơn khi quân địch đổ bộ và đánh rộng ra cho lính thủy đánh bộ Mỹ thay quân. Bộ binh ta liên tục tập kích và dùng chiến thuật chốt kết hợp với vận động tiến công gây cho địch nhiều thiệt hại, nhưng địch vẫn chiếm được một số điểm ở ngoại vi. Đến ngày 25 tháng 4, sư đoàn 1 kỵ binh không vận và chiến đoàn dù ngụy bắt đầu rút quân và bị ta bám đánh; chúng phải rút dần, đến ngày 7 thámg 5 mới hết. Ở Tà Cơn - Khe Sanh, địch đã để lại 7 tiểu đoàn quân Mỹ (5 tiểu đoàn lính thủy đánh bộ và 2 tiểu đoàn của sư đoàn kỵ binh không vận).

Từ ngày 8 tháng 5 đến ngày 15 tháng 7, ta vây lại Tà Cơn và cuối cùng đánh địch rút khỏi Khe Sanh. Trong quá trình địch rút lui (từ ngày 26 tháng 6 đến ngày 15 tháng 7) các đơn vị bộ binh ta chỉ bám đánh được bộ phận bảo vệ và đơn vị rút sau cùng.

Như vậy, qua 177 ngày đêm tiến công, vây hãm, vây lấn và đánh địch giải tỏa, ta đã thu hút, giam chân được một lực lượng lớn quân Mỹ và cuối cùng buộc quân Mỹ phải rút bỏ một căn cứ lớn quan trọng, đập vỡ một mảng tuyến phòng thủ đường số 9 của địch.

Tuy chưa thực hiện được yêu cầu là ngay từ đầu chiến dịch, phải thu hút giam chân địch, nhưng trong suốt thời gian nhiều tháng (gần 8 tháng), Mặt trận Đường số 9 - Khe Sanh đã thu hút sự chú ý của Mỹ ra vùng giới tuyến, góp phần tạo nên yếu tố bất ngờ và điều kiện thuận lợi cho quân và dân ta ở các mặt trận khác trên toàn Miền tiến công và nổi dậy trong những ngày đầu xuân Mậu Thân và cả Xuân Hè 1968.

Cần đánh giá đúng mức những thành công về nghệ thuật chiến dịch cũng như những sai sót và nhược điểm của ta trong chiến dịch. Tuy nhiên cần thấy một điều quan trọng khác là ý nghĩa thắng lợi của chiến dịch Đường số 9 - Khe Sanh đã vượt ra ngoài khuôn khổ của một chiến dịch tiến công thông thường khi đặt nó trong bối cảnh tổng thể của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân lịch sử.

Nét mới của nghệ thuật chiến dịch ở đây là sự phát triển của cách đánh chiến dịch tiến công vây hãm quân địch trong căn cứ và đánh địch đến ứng cứu, thay quân, rút chạy; tác chiến chủ yếu bằng bộ binh trong các đợt hoạt động trước đó, sang tác chiến hiệp đồng binh chủng trong chiến dịch. Tuy nhiên, các trận đánh phổ biến vẫn là tiểu đoàn bộ binh có một số pháo chi viện; đánh nhiều trận nhưng phổ biển vẫn là đánh độc lập, các trận đánh hợp đồng binh chủng còn ít, chưa tương xứng với quy mô lực lượng tập trung của toàn chiến dịch (hơn 4 sư đoàn bộ binh). Nhưng có nhiều cái hay khác của nghệ thuật chiến dịch là đã chọn đúng khu vực tác chiến chủ yếu; xác định phương châm chỉ đạo tác chiến chiến dịch chính xác như: lấy đánh địch ngoài công sự và vây hãm, tiêu hao địch trong căn cứ làm chính, chỉ đánh địch trong công sự khi cần thiết và chắc thắng. Đối với những cứ điểm riêng lẻ (cỡ tiểu đoàn) ta dùng phương pháp tiến công hiệp đồng binh chủng, dứt điểm trong thời gian ngắn. Trong các trận đó, cần đánh giá trận Làng Vây (đêm 6 tháng 2) là một thành công về tiến công đột phá phòng ngự địch bằng hiệp đồng binh chủng: pháo binh chiến dịch bắn chuẩn bị, chi viện xung phong, đánh quân địch rút chạy; công binh mở cửa cho bộ binh xe tăng xung phong; xe tăng lần đầu tiên xuất trận, dẫn đầu bộ binh xung phong và hiệp đồng với bộ binh tiêu diệt địch trong cứ điểm... Trận Làng Vây là trận đánh hiệp đồng binh chủng đầu tiên ở chiến trường miền Nam. Ta còn thực hành chiến thuật vây hãm, từ vây hãm đến vây lấn, xây dựng trận địa tiến công để trụ bám dài ngày dưới hỏa lực máy bay và pháo binh của quân Mỹ; chiến thuật chốt kết hợp vận động tiến công, đánh quân địch đổ bộ đường không ngay khi chúng mới đặt chân tới đất hoặc tập kích ngay trong đêm khi địch lâm thời dừng lại trú quân và đánh quân địch tỏa ra lùng sục...

*