Ý NGHĨA VÀ GIÁ TRỊ LỊCH SỬ CỦA TUYÊN NGÔN CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN

C.Mác (1818-1983) và Ph.Ăng-ghen (1820-1995) ở vùng sông Ranh, giáp biên giới Pháp - Đức. Thời trẻ hai ông chưa gặp nhau, họ đến với chủ nghĩa cộng sản bằng hai con đường độc lập với nhau. Cả hai đều uyên bác, bác học về nhiều lĩnh vực, đều có tấm lòng nhân hậu, đều chịu ảnh hưởng cách mạng dân chủ tư sản Pháp và cũng đã từng lãnh đạo các “câu lạc bộ Hê-ghen trẻ”.

Khi trưởng thành, hai ông đã tự nguyện từ bỏ lập trường duy tâm của mình, đứng trên lập trường duy vật biện chứng, đấu tranh bảo vệ lợi ích của giai cấp công nhân và nhân dân lao động.

Từ sự khái quát, kế thừa và phát huy những thành tựu khoa học của văn minh nhân loại từ cổ chí kim, từ Đông sang Tây, từ sự lăn lộn trong phong trào công nhân Tây Âu giữa thế kỷ XIX, hai ông đã sáng tạo ra chủ nghĩa Mác, hướng dẫn sự nghiệp cách mạng của giai cấp công nhân thế giới đi đến thắng lợi cuối cùng.

Hai ông đã sáng lập Quốc tế I (1864-1876) và Quốc tế II (1887-1914) - giai đoạn 1887-1895 - để giáo dục, tổ chức, rèn luyện phong trào công nhân đấu tranh chống lại các trào lưu cải lương, cơ hội, tả khuynh, hữu khuynh, vô chính phủ và xét lại trong phong trào công nhân và cộng sản quốc tế.

Chủ nghĩa Mác -mà triết học Mác là một bộ phận cấu thành - ra đời không là ngẫu nhiên, mà là một tất yếu hợp quy luật. Nó là sự khái quát những giá trị của lịch sử nhân loại mang tính thời đại, tạo ra bước ngoặt vĩ đại trong lịch sử triết học.

Hai ông đã viết “Hệ tư tưởng Đức”, "Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản", “Lút-vich-Phơ-bách sự cáo chung của triết học cổ điển Đức”, “Phép biện chứng của tự nhiên”, “Chống Đuy-Rinh” v.v... sáng tạo ra phép biện chứng duy vật đánh dấu bước phát triển mới, tạo ra bước ngoặt cách mạng trong lịch sử triết học.

Trong đó, “Tuyên ngôn của Đảng cộng sản” giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong kho tàng của lý luận chủ nghĩa Mác-Lênin. Sự ra đời của tác phẩm vĩ đại này, đánh dấu sự thành công về cơ bản lý luận của chủ nghĩa Mác bao gồm ba bộ phận hợp thành là Triết học, Kinh tế chính trị và Chủ nghĩa Cộng sản khoa học. Trong các lời tựa viết cho những lần tái bản “Tuyên ngôn”, Mác và Ăngghen luôn nhấn mạnh “Tuyên ngôn là một tài liệu lịch sử mà chúng tôi không có quyền sửa lại”[1]. Ăngghen cũng đã nhấn mạnh về tên gọi của tuyên ngôn là “Tuyên ngôn của Đảng cộng sản” trong “Lời tựa viết cho bản tiếng Đức xuất bản năm 1890” rằng “Và bởi vì ngay từ lúc đó, chúng tôi đã nhận định rất rõ rằng “việc giải phóng những người lao động phải là sự nghiệp của bản thân người những lao động”, nên chúng tôi không thể do dự một chút nào trong việc chọn tên gọi. Từ đấy, không bao giờ chúng tôi có ý bỏ cái tên cộng sản”[2].

Tác phẩm này không chỉ là tác phẩm quan trọng trong kho tàng lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, mà còn là cương lĩnh chính trị của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế. Nó tập trung luận giải vai trò lịch sử của giai cấp vô sản, tính tất yếu và những điều kiện giải phóng giai cấp vô sản. Nó là kim chỉ nam cho hành động của toàn bộ phong trào công nhân và cộng sản quốc tế. Là ngon cờ dẫn dắt giai cấp công nhân và nhân dân lao động toàn thế giới trong cuộc đấu tranh chống chủ nghiã tư bản, giải phóng loài người vĩnh viễn thoát khỏi mọi ách áp bức bóc lột giai cấp, bảo đảm cho loài người thực sự sống trong tự do, hoà bình, hạnh phúc.

1. Hoàn cảnh ra đời của tác phẩm "Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản":

Giữa thế kỷ XIX, chủ nghĩa tư bản đã phát triển đến trình độ khá cao. Cùng với sự phát triển của nền đại công nghiệp ở các nước tư bản châu Âu, giai cấp công nhân hiện đại đã ra đời và sớm bước lên vũ đài chính trị đấu tranh chống lại giai cấp tư sản. Tiêu biểu là các cuộc khởi nghĩa của công nhân dệt ở thành phố Li-ông (Pháp) năm 1831, vùng Xi-li-di (Đức) năm 1834 và phong trào có quy mô toàn nước Anh kéo dài 10 năm từ 1838 - 1848. Tuy nhiên, các cuộc đấu tranh của phong trào công nhân đến cuối giữa thế kỷ XIX vẫn luôn thất bại trước sự đàn áp của giai cấp tư sản.

Thực tế đó, chứng tỏ sự lớn mạnh của phong trào công nhân đòi hỏi bức thiết phải có một lý luận soi đường và một cương lĩnh chính trị làm kim chỉ nam cho hành động cách mạng thực sự khoa học và cách mạng.

Cuối tháng 11 đầu tháng 12 năm 1847, Đại hội lần thứ hai của "Đồng minh những người cộng sản" đã thảo luận và thông qua những nguyên lý của CHỦ NGHĨA CỘNG SẢN do C.Mác và Ph.Ăngghen trình bày, bảo vệ; đồng thời đã uỷ thác cho C.Mác và Ph.Ăngghen viết “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản”.

Tác phẩm được ra mắt đầu tiên vào ngày 18 tháng 3 năm 1848 (trùng ngày nổ ra các cuộc cách mạng ở Mi-Lan và Béc-Linh).

2. Những tư tưởng cơ bản của tác phẩm “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản”:

Một là, “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” khẳng định hai nguyên lý của chủ nghĩa Mác: Phương thức sản xuất và trao đổi kinh tế cùng với cơ cấu xã hội của phương thức đó quyết định sự sự hợp thành nền tảng của xã hội; Lịch sử phát triển của xã hội có giai cấp là lịch sử của đấu tranh giai cấp.

Hai là, “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” khẳng định giai cấp vô sản chỉ có thể tự giải phóng khỏi tình trạng bị áp bức bóc lột, nếu đồng thời và vĩnh viễn giải phóng toàn bộ xã hội khỏi tình trạng bị áp bức bóc lột, phân chia giai cấp và đấu tranh giai cấp.

Ba là, “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” công khai trình bày trước toàn bộ thế giới về chiến lược, sách lược của Đảng Cộng sản và đập tan những hư truyền về “bóng ma cộng sản” mà các thế lực chính trị phản động đang loan truyền ở châu Âu lúc bấy giờ.

Bốn là, Từ khi ra đời cho đến nay đã 160 năm, “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” luôn là nền tảng tư tưởng và là kim chỉ nam cho hành động của phong trào cộng sản và công nhân thế giới, nó soi sáng con đường tiến lên của cách mạng thế giới. Đồng thời, mỗi thắng lợi trong sự nghiệp đấu tranh của giai cấp công nhân và nhân dân lao động thế giới lại càng khẳng định tính chất khoa học và cách mạng, và làm phong phú thêm những tư tưởng thiên tài của C.Mác và Ph.Ăngghen đã nêu trong “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản”.

3. Ý nghĩa của tác phẩm “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản”:

Hiện nay có một số ý kiến của giai cấp tư sản và những người phi mác-xít nhằm phủ nhận giá trị của “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản”, nhưng từ khi ra đời cho đến nay đã trải qua 160 năm, nó vẫn còn nguyên giá trị lịch sử và cách mạng của nó:

- “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” ra đời không những là sản phẩm của trình độ chín muồi của những điều kiện chính trị, kinh tế và xã hội đương thời mà còn là sự kết tinh những tinh hoa trí tuệ loài người, là công lao sáng tạo của C.Mác và Ph.Ăngghen. Sự ra đời của “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” đánh dấu một bước chuyển lịch sử của phong trào công nhân quốc tế: Kể từ đây, giai cấp công nhân với tư cách là một lực lượng xã hội độc lập, giai cấp vô sản hiện đại tiến hành cuộc đấu tranh tự giải phóng, đồng thời giải phóng cho nhân loại vĩnh viễn thoát khỏi tình trạng áp bức và bóc lột giai cấp.

- “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” là văn kiện mang tính cương lĩnh của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, nó đánh dấu sự ra đời của chủ nghĩa Mác-Lênin. Tuy chỉ là một tập sách nhỏ chưa đầy 100 trang, nhưng chứa đựng tri thức đồ sộ bằng nhiều bộ sách. Khi nghiên cứu “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” cần phải nghiên cứu những lời tựa C.Mác và Ph.Ăngghen viết cho những lần xuất bản sau 1848.

- “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” có những giá trị lâu dài sau: Lần đầu tiên trong lịch sử tư tưởng, triết học, sử học xuất hiện một quan niệm khoa học và có hệ thống về lịch sử phát triển của xã hội loài người, về những động lực của phát triển lịch sử.  Hai ông đã xuất phát từ sự vận động của đời sống kinh tế-xã hội mà phân tích xã hội và xuất phát từ kinh tế-xã hội mà phân tích chính trị và văn hoá. Tuyên ngôn đã chỉ ra những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa duy vật biện chứng áp dụng triệt để trong lĩnh vực lịch sử, từ đó chỉ ra quy luật chung của sự phát triển của xã hội loài người. Đây là cơ sở lý luận, phương pháp luận của chủ nghĩa Mác-Lênin. Học thuyết của C.Mác về hình thái kinh tế-xã hội đến nay vẫn giữ nguyên giá trị.

+ Bằng thế giới quan khoa học, bằng phương pháp luận duy vật biện chứng, hai ông đi sâu phân tích những quy luật vận động của xã hội tư bản, vạch ra quy luật vận động kinh tế của xã hội tư bản là quy luật giá trị thặng dư, cũng tức là vạch ra bản chất của chủ nghĩa tư bản. “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” khẳng định tính tất yếu về mặt lịch sử của sự hình thành và phát triển của chủ nghĩa tư bản, đồng thời vạch ra những mâu thuẫn nội tại của chủ nghiã tư bản, phân tích những cuộc đấu tranh giữa giai cấp vô sản và giai cấp tư sản, khẳng định cuộc đấu tranh này sẽ dẫn đến kết quả: Xã hội tư bản sẽ bị thay thế bằng một xã hội khác tiến bộ hơn, phát triển hơn, đó là xã hội cộng sản.

Ngày nay, tuy CNXH đã tan rã và sụp đổ ở Liên Xô và Đông Âu, nhưng đó chỉ là sự tan rã và sụp đổ của một mô hình CNXH với nhiều khuyết tật. Bản chất tốt đẹp của CNXH và CNCS do Mác và Ăngghen vạch ra vẫn là xu hướng phát triển tất yếu của lịch sử nhân loại. Các nước XHCN đang tồn tại và phong trào XHCN ở Mỹ latinh đã và đang chứng minh hùng hồn cho điều tất yếu ấy.

+ Hạt nhân chủ đạo của “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” là: Phương thức chủ yếu của sản xuất kinh tế và trao đổi cùng với cơ cấu xã hội do phương thức đó quyết định đã cấu thành cơ sở cho lịch sử chính trị của thời đại và lịch sử của sự phát triển trí tuệ của thời đại. Do đó toàn bộ lịch sử của nhân loại có giai cấp là lịch sử của đấu tranh giai cấp, đấu tranh giữa những giai cấp bóc lột và những giai cấp bị bóc lột, giữa giai cấp thống trị và giai cấp bị áp bức. Giai cấp vô sản không thể tự giải phóng mình, nếu không đồng thời giải phóng toàn xã hội, giải phóng con người khỏi ách bóc lột, áp bức, khỏi tình trạng phân chia giai cấp và áp bức giai cấp. Tức giải phóng giai cấp, giải phóng dân tộc, giải phóng nhân loại đồng thời đều là sứ mệnh của giai cấp công nhân.

 + “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” chủ trương xây dựng một xã hội Cộng sản thay thế xã hội Tư bản, đó là một xã hội công bằng, nhân đạo, không còn tình trạng người áp bức, bóc lột người. Xã hội Cộng sản là một liên hợp trong đó sự phát triển tự do của mỗi người là điều kiện phát triển tự do của tất cả mọi người. Mục đích đó của CHỦ NGHĨA CỘNG SẢN không phải là mong muốn chủ quan mà là chiều hướng khách quan của sự phát triển của lịch sử. Một xã hội phát triển cao như vậy không thể được hình thành một cách dễ dàng, tự phát, mà phải trải qua cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa: Lật đổ sự thống trị của giai cấp tư sản, giai cấp công nhân và nhân dân lao động phải dành được chính quyền, xây dựng và sáng tạo ra xã hội mới cao hơn, tiến bộ hơn xã hội tư bản về mọi phương diện.

+ “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” và các tác phẩm khác của hai ông đề ra các vấn đề chiến lược, sách lược chủ yếu về hình thức, phương pháp, về con đường quá độ từ xã hội cũ lên xã hội mới. Hai ông chỉ rõ thái độ khoa học, phương pháp luận duy vật biện chứng trong nghiên cứu, vận dụng các tư tưởng, luận điểm, kết luận trong “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản”.

 “VÔ SẢN TẤT CẢ CÁC NƯỚC ĐOÀN KẾT LẠI”. Kết luận đầy niềm tin và khẩu hiệu chiến đấu đầy sức mạnh của “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” luôn vang lên như hồi kèn xung trận của giai cấp vô sản trên toàn thế giới trong cuộc đấu tranh đánh đổ chủ nghĩa tư bản vì thắng lợi của chủ nghĩa cộng sản.

Ngày 18 tháng 03 năm 1848 tác phẩm này đã được xuất bản bằng nhiều thứ tiếng, cho đến nay trên thế giới nó đã được tái bản trên 150 lần. Từ những năm 1929 - 1930 nó đã được các chiến sỹ cộng sản Việt Nam chuyền tay nhau nghiên cứu, kể cả trong hoàn cảnh bị Pháp giam cầm, và đến nay nó đã được tái bản ở Việt Nam lần thứ 15. Tư tưởng chủ đạo và những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa cộng sản khoa học của “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” luôn là bó đuốc soi đường, là kim chỉ nam hành động, bảo đảm cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân Việt Nam dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng Cộng sản Việt Nam luôn đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác.

Trong sự nghiệp đổi mới hiện nay, việc nghiên cứu và nắm vững những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa cộng sản của “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” có ý nghĩa thiết thực, quan trọng, góp phần nâng cao trình độ tư duy khoa học, trình độ giác ngộ xã hội chủ nghĩa và trình độ tự giác chấp hành các đường lối chính sách của Đảng.

Tác phẩm “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” là tác phẩm đầu tiên trong số các tác phẩm kinh điển của chủ nghĩa Mác-Lênin mà sinh viên cần phải được nghiên cứu một cách hoàn chỉnh và sâu sắc theo quyết định số 472-QĐ ngày 20 tháng 05 năm 1985 của Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp (Nay là Bộ GD và ĐT). Thiết nghĩ, không chỉ sinh viên, mà tất cả cán bộ, đảng viên cần nghiên cứu một cách hoàn chỉnh và sâu sắc tác phẩm này. Nó là một trong những cẩm nang giúp Việt Nam vững bước trên con đường Chủ nghĩa Xã hội và Chủ nghĩa Cộng sản.

Khi nghiên cứu “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” cần nắm vững hoàn cảnh ra đời, những tư tưởng cơ bản, những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa cộng sản khoa học được C.Mác và Ph.Ăngghen trình bày trong tuyên ngôn, để soi đường cho nhận thức khoa học và phương pháp tư duy của mình. Không thần bí hoá nó, không coi những nguyên lý đó là những tín điều bất di bất dịch rồi mang khuôn mẫu đó chụp lên hiện tại bất chấp mọi sự đổi thay của hoàn cảnh lịch sử. Mặt khác từ những tư tưởng cơ bản và những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa cộng sản khoa học trong “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” mà xem xét sự vận động của nó ở Việt Nam và trên thế giới. Trên cơ sở đó hiểu rõ hơn giá trị chỉ đạo của “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản”, khẳng định sự đúng đắn, sáng tạo của cách mạng Việt Nam trong Luận cương của Đảng năm 1930 và các Nghị quyết Đại hội Đại biểu Toàn quốc của Đảng, nâng cao trình độ tự giác chấp hành các đường lối, chính sách của Đảng.

Ngày nay, chủ nghĩa xã hội thế giới đang trải qua những biến động phức tạp, dù quanh co và vấp váp khuyết điểm, thậm chí đỏ vỡ, mất mát, nhưng xu hướng lên chủ nghĩa xã hội là tất yếu không thể cưỡng lại của nhân loại.

                                                                 H.A

[1] Tuyển tập Mác-Ăngghen, tập 1, Nhà xuất bản Sự Thật, Hà Nội, 1980, trang 504.

[2] Tuyển tập Mác-Ăngghen, tập 1, Nhà xuất bản Sự Thật, Hà Nội, 1980, trang 526