NGHỆ THUẬT CHỌN HƯỚNG TIẾN CÔNG

TRONG CHIẾN DỊCH TÂY NGUYÊN 1975

Trung Lập

         Chọn hướng tiến công là vấn đề cốt lõi và quan trọng của nghệ thuật chỉ đạo, điều hành tác chiến chiến dịch. Tây Nguyên có vị trí địa chiến lược đặc biệt quan trọng, nên Mỹ - ngụy đã biến nơi đây thành một căn cứ quân sự chiến lược lớn, hòng đè bẹp cuộc kháng chiến của nhân dân ba nước Đông Dương, ngăn chặn sự chi viện của ta từ miền Bắc vào và từ rừng núi xuống đồng bằng Khu V. Chiến thắng Tây Nguyên đã mở ra thời cơ tổng tiến công chiến lược trên toàn miền Nam để quân và dân ta tiếp tục thực hiện các đòn tiến công quân sự lớn, phát triển cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975 đi đến thắng lợi hoàn toàn.

Sau khi Hiệp định Paris (1973) được ký kết, cục diện chiến trường miền Nam và những nhân tố liên quan đang trên đà chuyển biến mau lẹ có lợi cho cách mạng Việt Nam. Trên khắp chiến trường, quân ta đẩy mạnh phản công, tiến công, đẩy địch vào thế phòng ngự; hoạt động mở mảng, giành đất, giành dân diễn ra khắp các địa phương, vùng giải phóng được giữ vững và mở rộng; sức mạnh của lực lượng vũ trang ba thứ quân được tăng cường, nhất là khối chủ lực. Điều đó đã làm thay đổi hẳn về thế trận chiến lược có lợi cho ta.

Cuối năm 1974, Bộ Chính trị đã họp và hạ quyết tâm: Giải phóng miền Nam trong hai năm 1975 và 1976, nếu thời cơ đến sớm, giải phóng hoàn toàn miền Nam trong năm 1975. Thực hiện quyết tâm của Bộ Chính trị, tháng 01/1975, Thường trực Quân ủy Trung ương họp quán triệt và quyết định mở Chiến dịch Tây Nguyên (mang mật danh A 275), nhằm tiêu diệt một bộ phận quan trọng sinh lực địch, giải phóng các tỉnh Nam Tây Nguyên (Đắk Lắk, Phú Bổn, Quảng Đức), thực hiện chia cắt chiến lược và tạo thế chiến lược mới trên chiến trường toàn miền Nam. Đúng như tính toán của ta, chọn Tây Nguyên là hướng tiến công chủ yếu, mở màn cho cuộc tiến công chiến lược, giải phóng hoàn toàn miền Nam.  Giành thắng lợi lớn, tiêu diệt và làm tan rã một lực lượng lớn quân địch phòng ngự, tạo bước ngoặt quyết định, đưa cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước đến thắng lợi hoàn toàn. Qua đó, khẳng định sự phát triển ở trình độ cao của nghệ thuật chiến dịch, với nhiều nét sáng tạo, đặc sắc, mà tâm điểm là nghệ thuật chọn hướng tiến công chiến lược.

Một là, chọn đúng nơi yếu nhất của địch. Trong thế bố trí đội hình của địch ở thời điểm này “mạnh hai đầu”: Quân khu 1 là đầu mạnh thứ nhất để sẵn sàng đối phó với ta tiến công từ phía Bắc vào; Quân khu 3 là đầu mạnh thứ hai nhằm bảo vệ trung tâm chính trị, cơ quan đầu não của chính quyền Sài Gòn. Còn Tây Nguyên (quân khu 2 địch), là nơi phòng thủ có nhiều sơ hở, số lượng quân ít. Ngoài ra, chúng phán đoán ta sẽ tiến công Bắc Tây Nguyên nên chúng sử dụng phần lớn sư đoàn 23 và các liên đoàn biệt động quân lên phòng giữ Play-cu và Kon Tum, để lộ thế trận phòng thủ mỏng ở phía Nam. Đồng thời, Tây Nguyên có vị trí chiến lược quan trọng, do có nhiều núi cao hiểm trở, hệ thống giao thông kém phát triển nên địch cơ động lực lượng chủ yếu dựa vào một số trục đường chính (14, 19, 21, 7...). Khi các trục đường này bị cắt và “khóa chặt” thì Tây Nguyên bị cô lập, tách rời khỏi vùng đồng bằng Nam Trung Bộ và cả chiến trường miền Nam, đường không là con đường duy nhất để chi viện, ứng cứu. Ngược lại, ta hoàn toàn có đủ khả năng và điều kiện phát huy sở trường triển khai thế trận vận động tiến công tiêu diệt từng bộ phận lực lượng quân địch.

Do địa bàn Tây Nguyên (Quân khu 2) giữ vị trí chiến lược rất quan trọng, nếu ta làm chủ được Tây Nguyên sẽ chia cắt thế chiến lược của địch, khống chế toàn bộ chiến trường miền Nam Đông Dương. Thực tế, Mỹ - ngụy tổ chức phòng ngự chiến lược ở Tây Nguyên nhằm án ngữ ngăn chặn ta ở phía Tây và Tây Bắc; làm lá chắn bảo đảm an toàn cho các tỉnh miền Trung và miền Đông Nam Bộ. Nếu mất Tây Nguyên và toàn bộ Quân khu 2, thế chiến lược của địch sẽ bị chia cắt, Quân khu 1 bị cô lập, Quân khu 3 trực tiếp bị uy hiếp.

Về ta, nếu làm chủ được Tây Nguyên sẽ khống chế được một vùng rộng lớn, bao gồm đồng bằng ven biển Nam Trung Bộ, Hạ Lào và Đông Bắc Campuchia, tạo được thế đứng chân vững chắc để phát triển thế tiến công xuống Sài Gòn - Gia Định; phát triển xuống các tỉnh ven biển miền Trung. Do vậy, lựa chọn hướng Tây Nguyên rất thuận lợi cho ta triển khai thế tiến công chiến lược.

Hai là, bám sát tình hình, nắm và chớp thời cơ đúng lúc, thực hành tiến công giành thắng lợi. Trong tác chiến, thời cơ xuất hiện và mất đi rất nhanh, nên nắm và chớp thời cơ đúng thời điểm chín muồi để hành động kịp thời, chính xác là vấn đề hệ trọng, liên quan đến thành, bại của chiến dịch, giữ vững và phát triển những thành quả đạt được để giành thắng lợi. Do vậy, yêu cầu đặt ra là phải luôn chủ động nắm chắc địch, đặc biệt là thế bố trí, khả năng chi viện, ứng cứu, giải tỏa của chúng, tính biến động và dự kiến sự phát triển của tình huống; chuẩn bị chu đáo, xử lý linh hoạt, kịp thời mọi tình huống xảy ra. Khi thời cơ đến, phải phát huy sức mạnh tổng hợp của các lực lượng, bằng sức mạnh hiệp đồng binh chủng, nhanh chóng, kịp thời tiến công tiêu diệt địch, kết thúc chiến dịch, hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ được giao.

Để nắm chắc thời cơ, Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Chiến dịch phân tích tình hình mọi mặt, nêu rõ những điều kiện tiến công địch giành thắng lợi - các dấu hiệu của thời cơ. Đó là khi địch bộc lộ sơ hở, phân tán đối phó theo ý định, nghi binh, lừa dụ của ta; đối với ta, tạo được thế trận có lợi, các lực lượng sẵn sàng, giữ được bí mật ý định tác chiến và tiến hành chu đáo mọi công tác bảo đảm; đặc biệt, khi Mặt trận Tây Nguyên được tăng cường thêm hai sư đoàn, một số trung đoàn độc lập, pháo binh, xe tăng và có sự phối hợp của một sư đoàn thuộc Quân khu 5 cùng sự hỗ trợ trực tiếp của Binh đoàn 559. Nhờ phân tích, đánh giá chính xác tình hình, ta đã nắm chắc thời cơ, tập trung lực lượng lớn hơn địch nhiều lần, bằng sức mạnh hiệp đồng binh chủng, thực hiện trận then chốt mở đầu Chiến dịch, tiến công thị xã Buôn Ma Thuột, giành thắng lợi to lớn. Đòn “điểm huyệt” Buôn Ma Thuột làm đảo lộn hoàn toàn thế phòng ngự của địch ở Tây Nguyên, làm rung chuyển toàn chiến trường miền Nam, buộc địch phải tổ chức lực lượng ứng cứu, giải tỏa, tạo ra thời cơ mới cho Chiến dịch. Tiếp tục nắm và tận dụng thời cơ, ta nhanh chóng cơ động lực lượng bao vây tiêu diệt lực lượng phản kích chủ yếu của địch khi chúng vừa đổ bộ, đứng chân chưa vững, tiêu diệt gọn Sư đoàn 23 (thiếu) và Liên đoàn biệt động 21, đập tan mưu đồ giành lại Buôn Ma Thuột, đẩy địch vào những sai lầm nghiêm trọng hơn về mặt chiến lược, đó là rút bỏ Tây Nguyên. Trước tình thế không thể chống đỡ, lực lượng địch với khoảng 15 nghìn quân tạo nên một cuộc “tháo chạy hỗn loạn của một đoàn quân bại trận thảm hại” theo Đường số 7 về hướng Phú Bổn. Sai lầm về chiến lược của địch dẫn đến hàng loạt sai lầm về chiến dịch và chiến thuật tiếp theo và đây là thời cơ thuận lợi để ta tiêu diệt toàn bộ quân địch rút chạy trong trạng thái tinh thần hoang mang, rối loạn chỉ huy, hiệp đồng thiếu chặt chẽ, lộ rõ nhiều sơ hở. Nắm chắc thời cơ xuất hiện đột biến đó, là nét nghệ thuật độc đáo, tài tình, đầy sáng tạo, là bước phát triển cao của nghệ thuật quân sự chiến tranh nhân dân Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh.

Ba là, ta chọn đúng hướng và mục tiêu tiến công chủ yếu. Xác định đúng đắn các hướng và mục tiêu của chiến dịch, nhất là hướng và mục tiêu chủ yếu là một trong những vấn đề rất quan trọng bảo đảm cho chiến dịch thắng lợi.

Chiến dịch Tây Nguyên, ta đã chọn đúng hướng chủ yếu là Nam Tây Nguyên và chọn đúng mục tiêu tiến công chủ yếu là Buôn Ma Thuột. Như vậy, ta đã điểm đúng huyệt, đánh vào nơi rất hiểm yếu của địch. Thực tiễn chiến dịch cho thấy, trong trận Buôn Ma Thuột, ta có điều kiện triển khai binh lực và thực hiện tiến công bằng sức mạnh binh chủng hợp thành với quy mô lớn đã giành thắng lợi oanh liệt, làm đảo lộn thế phòng thủ của địch, buộc chúng phải rút bỏ Kon Tum, Plây-cu, tạo điều kiện cho chiến dịch phát triển tiến tới thắng lợi.

Trong chiến dịch này, ta huy động lực lượng chủ lực của Bộ tăng cường (14 tiểu đoàn bộ binh) cùng với chủ lực Quân khu 5 và Đông Nam Bộ (10 tiểu đoàn) phối hợp với lực lượng vũ trang địa phương (28 tiểu đoàn bộ binh). Trên hướng chủ yếu của chiến dịch (Nam Tây Nguyên), ta đã tạo được ưu thế về binh lực hơn hẳn địch. Đối với mục tiêu chủ yếu (Buôn Ma Thuột), cũng là trận then chốt mở màn chiến dịch, ta tập trung lực lượng tăng gấp năm lần quân địch, tạo thế bao vây, chia cắt, cô lập chúng để tiêu diệt từng cứ điểm địch. Đến trận then chốt thứ hai (đánh Sư đoàn 23 địch phản đột kích), lực lượng ta chỉ gần bằng và trận then chốt thứ ba (đánh địch rút chạy trên đường số 7), ta ít hơn địch, nhưng thế ta lại hơn hẳn thế địch, nên đã đánh thắng chúng.

Vận dụng linh hoạt cách đánh chiến dịch. Thành công nổi bật của ta trong chiến dịch là vận dụng linh hoạt, sáng tạo các hình thức tác chiến, đánh cắt giao thông, đánh thị xã, căn cứ, đánh địch phản đột kích và đánh chúng rút chạy. Nhìn chung, cách đánh toàn chiến dịch cũng như trong từng trận đánh, ta tổ chức nghi binh tạo thế, thu hút, giam chân chủ lực địch trên hướng thứ yếu (Bắc Tây Nguyên), còn ta tập trung tạo ưu thế binh lực trên hướng chủ yếu (Nam Tây Nguyên) và mục tiêu chủ yếu (Buôn Ma Thuột) địch không ngờ tới, thực hiện bao vậy, chia cắt từng cụm cứ điểm, kết hợp đột phá với luồn sâu, thọc sâu, hiệp đồng binh chủng, trong ngoài cùng đánh, phá vỡ hệ thống phòng thủ kiên cố của địch ở Buôn Ma Thuột, tạo điều kiện kéo quân địch còn lại ra ngoài công sự kiên cố để tiếp tục tiêu diệt Sư đoàn 23 địch và cuối cùng vận động tiến công tiêu diệt quân địch còn lại rút chạy trên đường số 7, giành thắng lợi. Đây là nét độc đáo nổi bật về nghệ thuật chọn đúng hướng và mục tiêu tiến công chủ yếu, tạo yếu tố bất ngờ cho địch.

Vận dụng nghệ thuật chọn hướng tiến công Chiến dịch Tây Nguyên năm 1975 vào sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc. Ngày nay, trước những diễn biến phức tạp, khó lường của tình hình thế giới, khu vực, kinh nghiệm về nghệ thuật chọn hướng tiến công Chiến dịch Tây Nguyên năm 1975 vẫn còn nguyên giá trị trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc. Kế thừa và vận dụng sáng tạo kinh nghiệm đó, yêu cầu đặt ra đối với toàn Đảng, toàn quân và toàn dân là cần phải nắm chắc địch, đánh giá đúng tương quan lực lượng, kịp thời chuyển hóa thế trận, phương thức tác chiến phù hợp. Nắm chắc địch là phải thấy rõ được bản chất, âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch trên mọi phương diện, trong mọi tình huống; đánh giá đúng đối tượng để xử trí kịp thời các tình huống, đặc biệt trong những thời điểm có tính chất bước ngoặt về chiến lược. Vì vậy, phải quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng về bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Đồng thời, không ngừng bồi dưỡng, nâng cao hiệu quả năng lực dự báo, tham mưu chiến lược về quân sự, quốc phòng, phù hợp với khả năng của đất nước và đối tượng tác chiến, không để bị động, bất ngờ; phát huy tốt vai trò nòng cốt của quân đội trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, vai trò của cả hệ thống chính trị trong xây dựng “thế trận lòng dân”, thế trận phòng thủ cơ bản quân khu và khu vực phòng thủ tỉnh, thành phố ngày càng vững chắc, phù hợp với sự phát triển của điều kiện kinh tế, xã hội, góp phần tăng cường tiềm lực quốc phòng, sức mạnh phòng thủ đất nước.

Thắng lợi Chiến dịch Tây Nguyên khẳng định sự lãnh đạo, chỉ đạo kiên quyết, sáng tạo của Đảng, của Quân ủy Trung ương trong đánh giá tình hình, chuẩn bị chiến trường, xây dựng kế hoạch tác chiến chiến lược, điều chỉnh lực lượng; là nét đặc sắc của nghệ thuật chọn hướng tiến công tiếp tục được kế thừa, vận dụng sáng tạo, linh hoạt, vào nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, xây dựng Quân đội “tinh, gọn, mạnh”. Cán bộ, chiến sĩ toàn quân luôn chủ động, tích cực học tập nâng cao trình độ mọi mặt, nhận thức rõ đường lối quân sự của Đảng, yêu cầu nhiệm vụ cách mạng, nhiệm vụ của quân đội; cảnh giác trước âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch, chống “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”, phi chính trị hóa quân đội.

Chiến tranh bảo vệ Tổ quốc trong tương lai (nếu xảy ra) chắc chắn sẽ hết sức ác liệt, có những phát triển mới. Đó sẽ là cuộc chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc phát triển ở trình độ cao. Với sự chuẩn bị mọi mặt từ thời bình: xây dựng nền quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân, khu vực phòng thủ…, chúng ta sẽ có những thuận lợi hết sức cơ bản, nhưng cũng có những khó khăn do địch có những phát triển mới về vũ khí trang bị, thế trận, phương thức tác chiến… Vì vậy, cùng với việc đẩy mạnh xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân, Quân đội nhân dân vững mạnh, đồng thời đẩy mạnh nghiên cứu phát triển khoa học quân sự, vận dụng sáng tạo những kinh nghiệm trong chiến tranh giải phóng, trong đó có nghệ thuật chọn hướng tiến công Chiến dịch Tây Nguyên năm 1975  phù hợp với điều kiện mới để giành thắng lợi là điều hết sức quan trọng, cần thiết.

Thắng lợi của Chiến dịch Tây Nguyên đã tạo ra sự thay đổi căn bản về so sánh lực lượng và thế chiến lược có lợi cho ta, còn địch bị động, bị suy sụp và tan rã về chiến lược, dẫn đến co cụm và bị động đối phó trên các chiến trường. Chiến thắng Tây Nguyên đã mở ra thời cơ tổng tiến công chiến lược trên toàn miền Nam để quân và dân ta tiếp tục thực hiện các đòn tiến công quân sự lớn, phát triển cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975 đi đến thắng lợi hoàn toàn./.

---