NGHỆ THUẬT TẬP TRUNG TẠO ƯU THẾ CHO HƯỚNG CHỦ YẾU TRONG CUỘC TIẾN CÔNG CHIẾN LƯỢC NĂM 1972

Hoằng Tháo

Trên cơ sở đánh giá tình hình mọi mặt, để có được chiến thắng vang dội trên chiến trường nhằm tạo thuận lợi cho cuộc đàm phán tại Hội nghị Pari, ta quyết định mở Cuộc tiến công chiến lược năm 1972 trên chiến trường miền Nam với hướng chủ yếu là Trị - Thiên.

Cuộc tiến công chiến lược năm 1972 diễn ra trong bối cảnh Hội nghị Paris bàn về chấm dứt chiến tranh ở Việt Nam đang đi tới giai đoạn quyết định một giải pháp chính trị. Do đó, trên hướng tiến công chủ yếu này đã diễn ra cuộc đọ sức quyết liệt nhất giữa ta và địch. Mỗi bên đều tập trung nỗ lực cao nhất để giành thắng lợi lớn nhất nhằm làm chuyển biến cục diện chiến tranh có lợi cho mình, phục vụ cho ý định chiến lược lâu dài, trong các giai đoạn tiếp sau.

Cuộc tiến công chiến lược năm 1972 đã giải quyết thành công nhiều vấn đề về chiến lược quân sự trong, trong đó nổi bật là nghệ thuật tập trung tạo ưu thế cho hướng tiến công chủ yếu Trị - Thiên và được thể hiện ở các nội dung chủ yếu sau:

Một là, Hướng tiến công chiến lược chủ yếu được tập trung cao độ sự lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp của Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương

Tháng 5/1971, Bộ Chính trị đã họp và đề ra nhiệm vụ cần kíp của quân và dân ta: Kịp thời nắm lấy thời cơ lớn, trên cơ sở phương châm chiến lược đánh lâu dài, đẩy mạnh tiến công quân sự, chính trị và ngoại giao, phát triển thế chiến lược tiến công mới trên toàn chiến trường miền Nam và đánh bại chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh” của Mỹ.

Tháng 8/1971, Bộ Chính trị, Quân ủy Trung ương quyết định mở cuộc tiến công chiến lược quy mô lớn trong năm 1972 trên toàn miền Nam nhằm vào ba hướng chính: Trị -Thiên, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ. Trong đó, chiến trường Trị - Thiên có vị trí đặc biệt quan trọng trong hệ thống phòng ngự chiến lược ở miền Trung và Tây Nguyên của Mỹ và chính quyền Sài Gòn. Sau khi cân nhắc kỹ, đầu tiên miền Đông Nam Bộ được chọn làm hướng tiến công chủ yếu, rồi đến chọn Tây Nguyên và cuối cùng là chọn Trị - Thiên làm hướng tiến công chiến lược chủ yếu.

Ngày 11/3/1972, Thường vụ Quân ủy Trung ương ra Nghị quyết về Kế hoạch chiến lược năm 1972, trong đó xác định: “Trị - Thiên từ vị trí là hướng phối hợp quan trọng nay chuyển thành hướng chiến lược chủ yếu nhằm tiêu diệt lực lượng lớn quân địch và mở rộng vùng giải phóng, góp phần làm thay đổi so sánh lực lượng giữa ta và địch, thay đổi cục diện chiến tranh ở miền Nam, đưa cuộc kháng chiến tiến lên một bước mới”.

Hai là, hướng tiến công chiến lược chủ yếu đã tập trung đội ngũ cán bộ lãnh đạo, chỉ huy là những cán bộ tầm chiến lược 

Trên hướng tiến công chiến lược chủ yếu Trị - Thiên, Quân ủy Trung ương quyết định thành lập Bộ Tư lệnh và Đảng ủy chiến dịch: Trung tướng Lê Trọng Tấn - Phó Tổng Tham mưu trưởng làm Tư lệnh, Trung tướng Lê Quang Đạo - Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị làm Chính ủy kiêm Bí thư Đảng ủy. Đây là sự lựa chọn sáng suốt của Quân ủy Trung ương bởi địa bàn Trị - Thiên nằm sát với hậu phương lớn miền Bắc, việc giao nhiệm vụ cho các đồng chí cán bộ có tầm chiến lược trực tiếp lãnh đạo, chỉ huy thể hiện sự tập trung cao độ của Quân ủy Trung ương cho một chiến dịch lớn mang ý nghĩa chiến lược.

Tiếp đó, ngày 15/3/1972, Đảng ủy Bộ Tư lệnh chiến dịch họp triển khai kế hoạch tác chiến và nhấn mạnh: Trị - Thiên là địa bàn chiến lược đặc biệt quan trọng trong hệ thống phòng ngự chiến lược của địch. Mặc dù bị đánh đau, chúng không chịu từ bỏ một điểm nào. Từ cuối năm 1971, Mỹ - ngụy đã phán đoán hướng tiến công chiến lược năm 1972 của ta, tuy không phải là Trị - Thiên nhưng chúng vẫn tăng cường phòng vệ, ráo riết hành quân, phát hiện lực lượng và sự chuẩn bị của ta.

Ba là, Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương trực tiếp phê chuẩn kế hoạch tác chiến và chỉ đạo phát triển nghệ thuật chiến dịch, chiến thuật trên hướng chiến lược chủ yếu

Trung tuần tháng 3/1972, Bộ Chính trị thông qua lần cuối và phê chuẩn kế hoạch tiến công trên hướng chủ yếu Trị - Thiên. Theo đó, các đơn vị đã vào vị trí tập kết để chiến dịch bắt đầu từ ngày 30/3 đến ngày 1/5/1972.

Trong quá trình diễn ra chiến dịch, địch có sức cơ động cao, có nhiều khả năng chuyển hóa so sánh lực lượng từ yếu thành mạnh trong thời gian ngắn, nên khi chọn hướng tiến công chủ yếu vào nơi địch yếu và sơ hở Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương đã tính đến khả năng đối phó của chúng khi ta không còn giữ được yếu tố bất ngờ.

Thực hiện sự chỉ đạo của Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương, bộ đội ta phải sử dụng chiến thuật phối hợp hỏa lực và vận động, dùng pháo binh, xe tăng dẫn đầu đánh tan những vị trí địch yếu kém. Các dàn súng phòng không cơ động đã ngăn không cho máy bay đến đúng tầm có thể yểm trợ, nhờ đó xe tăng của ta ào tới chiếm các mục tiêu của địch. Trong khi đó, các đơn vị quân đội Sài Gòn do không quen cầm cự với hỏa lực pháo tập trung và chưa được huấn luyện để chặn cuộc tiến công ồ ạt của xe tăng, nên đã tán loạn kinh hoàng trước cuộc tiến công thần tốc của ta.

Tại hướng tiến công chủ yếu Trị - Thiên, ta đã sử dụng phương pháp tác chiến tiến công thích hợp để tiêu diệt tập đoàn chủ yếu của địch, phá vỡ hệ thống phòng ngự kiên cố, kết hợp tiêu diệt địch và phá thế phòng thủ của chúng. Sau đó, ta dùng phương pháp tác chiến chủ yếu của nghệ thuật chiến dịch tiến công, tập trung đột phá trọng điểm trên hướng tiến công chủ yếu của chiến dịch, tạo được ưu thế áp đảo nên ta đã giành thắng lợi hoàn toàn vào ngày 2-5-1972. Học giả người Mỹ W.R. Baker đã đánh giá: “Cộng sản tấn công với tốc độ nhanh và chính xác. Đây là những cuộc tấn công hướng tới thành Cổ Quảng Trị và quan trọng nhất là một số đơn vị của Cộng sản là lực lượng tại chỗ ngăn chặn bất kỳ sự nỗ lực nào của Việt Nam cộng hòa”.

Trong quá trình diễn ra chiến dịch, Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương chỉ đạo cụ thể, sâu sắc để chiến dịch Trị - Thiên thắng lợi. Qua đó, có thể thấy được tác động to lớn của Cuộc tiến công chiến lược năm 1972 trên toàn miền Nam, đặc biệt ở Quảng Trị là rất lớn, đáp ứng kịp thời và có hiệu quả yêu cầu của đấu tranh ngoại giao trên bàn hội nghị.

Bốn là, hướng tiến công chiến lược chủ yếu được tập trung một lực lượng lớn cả về binh lực và hỏa lực

Do vị trí đặc biệt của Trị - Thiên đối với cả địch và ta năm 1972, tại chiến trường này đã xảy ra sự đọ sức quyết liệt nhất giữa địch và ta, bên nào cũng nỗ lực cao nhất, tập trung mọi khả năng có thể có, để giành thắng lợi. Ta đã sử dụng một lực lượng lớn nhất từ trước đến lúc bấy giờ, bao gồm nhiều sư đoàn chủ lực, cả bộ binh và binh chủng kỹ thuật. Các lực lượng của ta và địch tại Trị - Thiên gồm: Bộ binh: 11 sư đoàn và 23 trung đoàn; Pháo binh: 5 trung đoàn và 7 tiểu đoàn; Tăng, thiết giáp: 4 tiểu đoàn. Ở thời điểm đầu năm 1972, trên một hướng chiến lược chủ yếu cả ta và địch đã tập trung đến mức cao nhất về lực lượng để quyết chiến thắng.

Bắt đầu từ trưa ngày 30/3/1972, Sư đoàn 308 với sự yểm trợ của trung đoàn xe tăng và pháo binh vượt qua khu phi quân sự tại giới tuyến 17 chia cắt 2 miền. Từ phía Tây, Sư đoàn 324B, với xe tăng yểm trợ theo đường 9 từ Lào vượt qua Khe Sanh, tiến vào thung lũng sông Thạch Hãn. Lực lượng tương đương 3 sư đoàn này của ta đã “gây bất ngờ cho quân phòng thủ Việt Nam cộng hòa và đồng minh Mỹ”, sau đó làm tan rã lực lượng này. Trong thời gian từ ngày 2/4 đến ngày 29/4, quân ta chủ động tiến công trên nhiều hướng và đến trưa ngày 1/5/1972, Chuẩn tướng Vũ Văn Giai (Tư lệnh Sư đoàn 3 ngụy) bỏ chạy khỏi Quảng Trị. Từ Huế, tại đồn Mang Cá, Trung tướng Hoàng Xuân Lãm xúc động mạnh và nói: “Tối nay, địch (Việt cộng) sẽ vào Quảng Trị mà không tốn thêm một viên đạn nào”  và tình báo Mỹ có trụ sở tại Đà Nẵng, trong báo cáo đã viết: “Về cơ bản, các lực lượng quân đội Bắc Việt đã chiến thắng nhanh như chớp. Quân đội Việt Nam cộng hòa ngạc nhiên khi quân đội Bắc Việt sử dụng lực lượng trong các cuộc tiến công”.

Từ 30/3 đến 1/5/1972, quân và dân Quảng Trị đã quét sạch hệ thống phòng ngự kiên cố nhất và đập tan bộ máy kìm kẹp của Mỹ - ngụy từ sông Bến Hải đến sông Mỹ Chánh, từ Lao Bảo đến Cửa Việt. Báo Quảng Trị giải phóng, số ra ngày 4/5/1972 có đoạn: “Thắng lợi ở Quảng Trị có ý nghĩa cực kỳ quan trọng, nó tỏ rõ sự trưởng thành vượt bậc, sức mạnh to lớn của ta, chính quyền Mỹ bị sức ép mạnh của nhân dân Mỹ và dư luận thế giới” và giới quân sự ở Sài Gòn nhận định: “Thật khủng khiếp, Bắc Việt Nam sử dụng lực lượng ồ ạt như vũ bão trong các cuộc tiến công. Và rồi họ chiến thắng, bỏ xa quân đội Việt Nam cộng hòa”

Mặc dù từ đầu đến cuối chiến dịch, ta luôn giữ quyền chủ động chiến lược, chiến dịch, buộc địch phải bị động điều quân, làm cho thế bố trí chiến lược của chúng trên toàn miền Nam bị đổ vỡ, rối loạn, nhưng khả năng của ta có hạn, không thể đánh dứt điểm các mục tiêu như ý định ban đầu. Mặc dù vậy, cuộc đương đầu lịch sử đã phân rõ thắng bại.

Có thể nói, thắng lợi của chiến dịch Trị - Thiên khẳng định sự lãnh đạo, chỉ đạo tài tình, đúng đắn, kịp thời của Bộ Chính trị, Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng; sự chỉ đạo, chỉ huy chiến lược, chiến dịch sáng tạo, kiên quyết của Đảng ủy và Bộ Tư lệnh chiến dịch đã phân tích và lường định đúng về tình hình, thời cơ, hạ quyết tâm mở cuộc tiến công chiến lược trên toàn miền Nam vào thời điểm có lợi nhất trên một hướng chiến lược quan trọng.

Việc tập trung mọi mặt, tạo ưu thế để hướng tiến công chủ yếu Trị - Thiên năm 1972 giành thắng lợi to lớn, là nét đặc sắc tiêu biểu trong chiến lược quân sự góp phần làm phá sản hoàn toàn chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh” của Mỹ, buộc Mỹ phải ký hiệp định Paris, chấp nhận rút hết quân Mỹ và đồng minh ra khỏi miền Nam nước ta, đẩy nhanh quân ngụy vào thế suy sụp mới, tạo nên thế chiến lược mới có lợi cho ta, tiếp tục thực hiện Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh “Đánh cho Mỹ cút, đánh cho ngụy nhào”, để đẩy mạnh cuộc kháng chiến tranh chống Mỹ, cứu nước đến thắng lợi cuối cùng./.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

(1) Tập tài liệu về đánh giá của nước ngoài về Cuộc Tổng tiến công chiến lược năm 1972, HS số 33, Lưu TTXVN

(2) Các điện số 118- ĐK ngày 10-7-1972; 144- ĐK ngày 18-7-1972 lưu tại thư viện Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam, hồ sơ số 1262 và 238- Lưu trữ Bộ Quốc phòng

(3) Hồ sơ số 43 - Tổng kết chiến dịch Trị - Thiên, Tài liệu lưu TTXVN

(4) Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam: Tóm tắt các chiến dịch trong Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1945 - 1975), QĐND, H, 2001, tr.356

(5) Trích theo: “Cuộc triệt thoái đầy bi thảm khỏi thành phố Quảng Trị, Quốc Hưng dịch, Tạp chí Lịch sử quân sự, tháng 5-1992, tr.89