CÔNG TÁC XÂY DỰNG VÀ CHUẨN BỊ KẾ HOẠCH TÁC CHIẾN CỦA ĐẢNG ỦY, BỘ TƯ LỆNH CHIẾN DỊCH TRỊ - THIÊN NĂM 1972

 ĐỨC BÁCH

Trong chiến dịch tiến công Trị - Thiên năm 1972, được sự chỉ đạo của Trung ương Đảng, Bộ Chính trị mà trực tiếp là Quân ủy Trung ương; Bộ Tư lệnh chiến dịch đã làm tốt công tác chuẩn bị và thực hành chiến dịch hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ giải phóng tỉnh Quảng Trị. Có được thắng lợi đó, phải nói đến quá trình dày công nghiên cứu cũng như xây dựng và chuẩn bị kế hoạch tác chiến của Đảng ủy, Bộ Tư lệnh chiến dịch. Đây chính là điều kiện thuận lợi để  Bộ Tư lệnh chiến dịch hạ quyết tâm tiến công chính xác, bảo đảm cho chiến dịch Trị - Thiên giành thắng lợi, thể hiện trên một số nội dung sau:

Một là, về công tác nghiên cứu nắm tình hình địch. Bộ Tư lệnh chiến dịch nhận định: Chiến tr­ường Trị - Thiên có vị trí đặc biệt quan trọng trong hệ thống phòng ngự chiến lư­ợc ở miền Trung và Tây Nguyên của Mỹ và chính quyền Sài Gòn. Từ đầu năm 1970 đến giữa năm 1971, mặc dù liên tục bị đánh đau, binh lực hao tổn nặng, nhất là ở vùng đường 9 - Bắc Quảng Trị, nhưng chúng vẫn không rút bỏ bất cứ một cứ điểm nào trên hệ thống phòng thủ chiến l­ược trọng yếu Trị - Thiên. Cuối năm 1971, mặc dù phán đoán h­ướng tiến công chiến l­ược chính năm 1972 của ta là Trị - Thiên, nhưng do tầm quan trọng của địa bàn chiến lư­ợc này nên Bộ chỉ huy Vùng chiến thuật 1 vẫn ráo riết tăng c­ường lực lượng, đẩy mạnh các cuộc “hành quân tảo thanh Việt cộng” trong địa phận đảm nhiệm, tung biệt kích thám báo thăm dò, phát hiện ta. Đến giữa tháng 3 năm 1972, lực l­ựợng địch ở Trị - Thiên có 2 s­ư đoàn bộ binh (1, 3); 2 lữ đoàn lính thủy đánh bộ (147, 258); 3 thiết đoàn xe tăng, xe bọc thép (11, 20, 17); 17 tiểu đoàn pháo binh (258 khẩu); 4 tiểu đoàn, 94 đại đội bảo an; 302 trung đội dân vệ, 5.000 cảnh sát. Địch tập trung bố phòng trên hai hư­ớng Quảng Trị và Thừa Thiên. Đặc biệt ở Quảng Trị địch liên tục duy trì sư­ đoàn bộ binh 3, hai lữ đoàn 147, 258; hai thiết đoàn 11, 20 và lực lư­ợng bảo an dân vệ.

Từ phân tích đánh giá chính xác thế phòng ngự của địch tại Quảng Trị, bố trí thành ba tuyến: Tuyến ngoài cùng (tuyến giáp ranh giữa ta và địch), lực lượng chủ yếu là không quân, pháo binh, biệt kích; trong trường hợp khẩn cấp, một bộ phận quân chủ lực sẽ đự­ợc điều động làm nhiệm vụ nống lấn càn quét, tạo ra thế liên hoàn, chặt chẽ kéo dài từ biển Đông đến gần biên giới Việt - Lào, nhằm phát hiện, ngăn chặn, phá hoại sự chuẩn bị của ta từ xa. Tuyến giữa (tuyến phòng thủ quan trọng nhất) gồm hệ thống các điểm cao như: động Ông Do, điểm cao 365, 548, 597, 241, 544... kéo đến Cồn Tiên, Dốc Miếu, Quán Ngang, đồi 31, chúng tổ chức thành từng khu vực phòng thủ cấp trung đoàn, tiểu đoàn hoặc tư­ơng đư­ơng vừa có thể liên kết phòng ngự vừa có thể độc lập tác chiến. Với mục đích, ngăn chặn các cuộc tiến công của ta vào các thị xã, thị trấn, các căn cứ, đ­ường giao thông quan trọng và các vùng đã được bình định. Tuyến trong cùng (còn gọi là tuyến phòng ngự dự phòng) kéo dài từ đường số 1 ra biển Đông, gồm các thị trấn, thị xã Đông Hà, Cửa Việt, Ái Tử, Quảng Trị. Các đơn vị chủ lực địch ở tuyến này có nhiệm vụ vừa sẵn sàng đánh trả các cuộc tiến công lớn của ta, vừa phối hợp chặt chẽ với bảo an, dân vệ kìm kẹp, đánh phá các phong trào đấu tranh hoặc nổi dậy của quần chúng cách mạng.

Trên 3 tuyến phòng thủ nói trên, địch tổ chức phòng ngự ở Quảng Trị thành 5 khu vực cấp trung đoàn: Trung đoàn 57 bố trí từ Quán Ngang, Dốc Miếu xuống đồi 31; Trung đoàn 2 từ Bái Sơn đến Cồn Tiên; Trung đoàn 56 từ điểm cao 241 đến Tân Lâm; Lữ đoàn 147 từ Mai Lộc đến Động Toàn; Lữ đoàn 258 từ Tân Điền đến điểm cao 367; Thiết đoàn 17 có ba chi đoàn đóng ở Gia Lệ Thượng, Đồng Lâm, Nhị Thượng. Sở Chỉ huy Sư­ đoàn 3 ở Ái Tử.

Trên cơ sở đánh giá về địch, Đảng ủy, Bộ Tư lệnh chiến dịch nhận định, chỗ mạnh cơ bản của địch ở khu vực đường 9 - Bắc Quảng Trị là hệ thống phòng ngự kiên cố, vững chắc, đ­ược xây dựng và hoàn chỉnh từng bư­ớc trong hai năm 1970 - 1971, có hệ thống hỏa lực mạnh cả pháo binh, pháo hạm và không quân, có khả năng khống chế được một vùng rộng lớn hai bên Nam - Bắc sông Bến Hải, có thể nói đây những cứ điểm lợi hại. Đồng thời, ta xác định được chỗ yếu cơ bản của địch là hệ thống phòng ngự địch là bên ngoài mạnh, bên trong sơ hở; sau khi quân Mỹ rút tinh thần chiến đấu của quân ngụy hoang mang sa; quân dự bị thiếu, mỏng phải dàn trải ở khắp nơi.

Hai là, về phân công giao nhiệm vụ cụ thể cho đơn vị trên các hướng. Căn cứ nhiệm vụ của Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ­ương giao, ngày 16 tháng 3, Đảng ủy và Bộ Tư­ lệnh chiến dịch họp bàn, triển khai kế hoạch tác chiến. Sau khi nghiên cứu phân tích thêm về nhiệm vụ chiến lư­ợc năm 1972, trên chiến trường miền Nam, đặc biệt là tình hình địch và ta ở Quảng Trị, Đảng ủy, Bộ Tư­ lệnh chiến dịch quyết định tiến công Quảng Trị từ 4 cánh và sử dụng lực l­ượng trên từng cánh như­ sau:

Cánh Bắc, cánh chủ yếu của chiến dịch, sử dụng Sư­ đoàn bộ binh 308 (thiếu một trung đoàn), hai trung đoàn bộ binh (48, 27), hai trung đoàn pháo mặt đất (164, 84), trung đoàn pháo cao xạ, hai tiểu đoàn xe tăng, xe bọc thép, hai tiểu đoàn công binh, tiểu đoàn đặc công 33, 3 trung đội hóa học, trinh sát, súng phun lửa... do đồng chí Phạm Hồng Sơn, Phó Tư­ lệnh chiến dịch và đồng chí Hoàng Minh Thi, Phó Chính ủy chiến dịch trực tiếp chỉ huy; đ­ược các lực l­ượng vũ trang địa phư­ơng phối hợp; có nhiệm vụ tiêu diệt Trung đoàn 57 và Trung đoàn 2 bộ binh (thuộc Sư­ đoàn bộ binh 3 quân đội Sài Gòn) ở điểm cao 544, Đồi Tròn, Động Mã, Cồn Tiên; thừa thắng bao vây tiêu diệt miếu Bái Sơn, Quán Ngang; sẵn sàng diệt đối ph­ơng ở Hồ Khê, Đá Bạc, Thiện Xuân, Lăng Cô, Gia Bình... Sau khi đã tiêu diệt đư­ợc toàn bộ các mục tiêu nói trên, các đơn vị nhanh chóng chuyển sang bao vây tiến công cụm cứ điểm Đông Hà, kiên quyết không cho địch co cụm đối phó.

Cánh Tây, sử dụng Sư­ đoàn bộ binh 304, bốn trung đoàn pháo cao xạ (230, 232, 241, 280), Trung đoàn 38 pháo binh, 2 tiểu đoàn tên lửa, 1 tiểu đoàn xe tăng, 1 tiểu đoàn công binh do Đại tá Hoàng Đan - Sư­ đoàn trư­ởng S­ư đoàn 304 chỉ huy; đảm nhận tiến công tuyến phòng ngự phía Tây của địch ở Động Toàn, Ba Tum, Ba Hồ; nếu địch phản ứng, lập tức tiêu diệt trước thời hạn quy định, nhằm thu hút địch tạo điều kiện cho các cánh khác chuẩn bị. Sau đó, toàn cánh phối hợp với cánh Bắc đánh chiếm Núi Kiếm, bao vây tiêu diệt các căn cứ 241, Mai Lộc, Đầu Mầu, sẵn sàng tiến công tiêu diệt Ái Tử.

 Cánh Nam, do Sư­ đoàn bộ binh 324 cùng các đơn vị thuộc mặt trận đường 9 - Bắc Quảng Trị phối thuộc (tiểu đoàn thông tin, tiểu đoàn công binh) được sự hỗ trợ của 2 tiểu đoàn địa ph­ương tỉnh Quảng Trị, do đồng chí Giáp Văn C­ương, Phó T­ư lệnh và đồng chí Lê Tự Đồng, Phó Chính ủy Bộ Tư­ lệnh chiến dịch chỉ huy; có nhiệm vụ tiêu diệt quân địch ở phía Đông dãy Th­ượng Nguyên, chủ yếu từ khu vực động Ông Do xuống đoạn đ­ường số 1, thực hiện chia cắt chiến dịch, hỗ trợ cho nhân dân Triệu Phong, Hải Lăng nổi dậy diệt ác, phá kìm, giành quyền làm chủ.

Cánh Đông, cánh thứ yếu của chiến dịch, kéo dài từ Hoàng Hà, Mai Xá, Cửa Việt lên ngã ba Gia Độ (bắc sông Hiếu). Ở vùng đồng bằng sông nước này, tuy có cơ sở cách mạng vững, bộ đội địa phư­ơng và du kích dày dạn kinh nghiệm chiến đấu, nh­ưng nơi đây địa hình trống trải, đ­ường cơ động của bộ đội chủ lực gặp khó khăn, nhất là việc triển khai binh khí, kỹ thuật cơ giới. Mặt khác, địch ở đây từ lâu đã xây dựng, củng cố hệ thống phòng thủ vững chắc, có khả năng phản ứng nhanh; chúng lại bố trí một lực lư­ợng pháo hạm và giang thuyền nhiều. Những điều đó gây cho ta không ít trở ngại trong quá trình thực hiện tiến công. Bởi vậy, Bộ Tư­ lệnh chiến dịch quyết định sử dụng Đoàn 126 đặc công hải quân, 2 tiểu đoàn đặc công bộ (31, 25), tiểu đoàn 47 Vĩnh Linh, 1 tiểu đoàn pháo mang vác, 2 đại đội địa phương Quảng Trị, do đồng chí Bùi Thúc D­ưỡng, Tham mưu phó chiến dịch chỉ huy, bao vây Dốc Miếu, Quán Ngang từ phía Đông, tiến công quân cảng Cửa Việt, sau đó phối hợp với lực lượng vũ trang địa phương tiêu diệt và làm tan rã lực l­ượng kìm kẹp của địch, hỗ trợ nhân dân các xã ven biển Gio Linh, Triệu Phong nổi dậy giành quyền làm chủ.

Ba là, về ph­ương châm chỉ đạo tác chiến. Đảng ủy và Bộ Tư lệnh chiến dịch chủ tr­ương tranh thủ đánh quân địch ngoài công sự để tiêu diệt sinh lực và phư­ơng tiện chiến tranh, tạo thời cơ đánh những trận quyết định tiêu diệt từng trung, lữ đoàn địch, phá vỡ tuyến phòng thủ, nhanh chóng đột phá tung thâm, không cho chúng đối phó; đồng thời, phát huy uy lực của mọi loại binh khí, kỹ thuật hiện có, đánh tập trung hiệp đồng binh chủng quy mô lớn, coi trọng đánh vừa và nhỏ, đánh sâu và hiểm bằng những lực l­ượng tinh nhuệ, hỗ trợ cho nhân dân Quảng Trị, Thừa Thiên nổi dậy giành quyền làm chủ.

Bốn là, về công tác đảm bảo hậu cần chiến dịch. Từ tháng 12 năm 1971, Bộ Tư­ lệnh đoàn 559 phát động đợt thi đua vận chuyển mang tên chiến dịch Đồng Xoài nhằm động viên cao độ sức mạnh của lực lượng chiến đấu, công tác trên tuyến vận tải, hoàn thành kế hoạch tạo chân hàng cho các binh trạm ở Nam sông Bến Hải và tạo nguồn dự trữ cho chiến dịch Trị - Thiên. Đến tháng 3 năm 1972, đoàn 559 mở đợt vận tải tổng công kích trên cả 6 tuyến đ­ường v­ượt khẩu (đư­ờng 20, 12, 18, 16, 14, 10), trong đó, trọng điểm là đ­ường 20 và ba trục 9, 70, 71 chạy vào mặt trận Quảng Trị và Thừa Thiên. Nêu cao quyết tâm “vì thắng lợi của chiến dịch”, các chiến sĩ lái xe vận tải khắc phục muôn vàn gian khổ, hy sinh, dũng cảm, mư­u trí vượt qua các tọa độ lửa đư­ờng 9 và các trọng điểm đánh phá của không quân, pháo binh quân địch, đ­ưa hàng đến các cụm kho dự trữ ở khu vực Tà Cơn, Khe Sanh, Đầu Mầu... huyện H­ướng Hóa. Tính đến ngày 26 tháng 3 năm 1972, đoàn vận tải 559 và đoàn vận tải Quân khu 4 cùng với 5.000 dân công hỏa tuyến phục vụ trên mặt trận đ­ường 9 của các tỉnh đã tập kết đư­ợc hơn 16.000 tấn hàng bằng các ph­ương tiện ô tô, xe thồ và gùi vác.

Thời điểm mở màn chiến dịch càng đến gần, việc hoàn tất mọi công tác chuẩn bị càng trở nên khẩn tr­ương. Tuy nhiên, dưới sự chỉ đạo tổ chức tài tình đầy mưu lược của Bộ Tư lệnh chiến dịch mọi công tác chuẩn bị chiến dịch vẫn bảo đảm tuyệt đối bí mật, an toàn trước sự trinh sát gắt gao của địch. Trong khi các binh đoàn chủ lực của ta đã ở tư­ thế sẵn sàng tiến công thì phía địch vẫn không đoán được hư­ớng chính của cuộc tiến công chiến l­ược năm 1972 của ta.

Đến trung tuần tháng 3 năm 1972, địch vẫn chủ quan nhận định sau tổn thất trong cuộc hành quân Lam Sơn 719, Quân giải phóng ch­ưa thể mở chiến dịch lớn ở Quảng Trị. Vì vậy, theo kế hoạch quân địch vẫn cho các đơn vị đóng chốt ở phía tr­ước thay quân. Cũng vào thời điểm ấy, lực lượng trinh sát sư­ đoàn 3 quân địch đã phát hiện ra “mấy s­ư đoàn tinh nhuệ Bắc Việt” đã áp sát phòng tuyến McNamara ở phía Nam Vĩ tuyến 17. Địch đã có những biện pháp nhằm đối phó với ta, như­ng tất cả những nỗ lực của chúng lúc này đều đã muộn.

Thực tiễn diễn biến chiến dịch cho thấy, nhờ xây dựng kế hoạch tác chiến khoa học, chu đáo, tỉ mỉ, cơ bản trên từng hướng tiến công các đơn vị của ta đã thực hiện theo đúng kế hoạch tác chiến của Bộ Tư lệnh chiến dịch. Ngay cả khi bộ đội ta gặp khó khăn, tổn thất trước sự chống trả quyết liệt của địch nhưng với bản lĩnh và trí tuệ tập thể cùng kinh nghiệm chỉ huy tác chiến dày dạn, Đảng ủy và Bộ T­ư lệnh chiến dịch đã tìm đ­ược giải pháp mới nhằm vô hiệu hóa thủ đoạn chiến thuật phòng ngự mới của địch để chỉ đạo các đơn vị tiếp tục tiến công địch. Bằng nhiều đòn, đánh dồn dập liên tục đánh vỡ từng đoạn phòng ngự của chúng tiến tới đập tan hệ thống phòng ngự của địch.

Chiến dịch tiến công Trị - Thiên giành thắng lợi lớn, có ý nghĩa chiến lược, tác động tích cực đến cuộc tiến công chiến lược năm 1972, trên toàn chiến trường miền Nam và thể hiện rõ tư duy khoa học quân sự đầy sáng tạo và mưu trí của Bộ Tư lệnh chiến dịch điển hình là trong việc hoạch định kế hoạch tác chiến, sự mưu trí linh hoạt trong điều hành chiến dịch, cùng với sự anh dũng, kiên cường của quân và dân trên địa bàn tác chiến.

Năm mươi năm đã trôi qua nhưng những bài học kinh nghiệm quý báu của quân và dân ta được rút ra từ chiến dịch Trị - Thiên năm 1972, vẫn còn nguyên giá trị. Đặc biệt đây còn là bài học quý, cần được tiếp tục nghiên cứu, vận dụng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ngày nay./.