NÉT ĐẶC SẮC VỀ CHIẾN LƯỢC QUÂN SỰ TRONG

CUỘC TIẾN CÔNG CHIẾN LƯỢC NĂM 1972

                                  

        Những thắng lợi lớn trên khắp chiến trường 3 nước Đông Dương năm 1970 và 1971, đã đánh bại những cuộc tiến công quy mô lớn của địch đánh ra vòng ngoài ở Nam Lào, Đông Nam và Đông Bắc Campuchia, đã làm rung động cả bộ máy chiến tranh của Mỹ ở Sài Gòn, tác động rất mạnh đến ngụy quân, ngụy quyền miền Nam.

        Mặc dù thất bại liên tiếp, nhưng Mỹ vận lạc quan (chủ quan) đánh giá rằng, chúng đã giành được thắng lợi quyết định ở chiến trường miền Nam Việt Nam, rằng ta đã bị hãm vào tình thế bị động, nên chúng dự đoán hoạt động của ta năm 1972 cũng chỉ tương tự như năm 1971. Đây là cơ sở để Mỹ tiếp tục thực hiện mục tiêu chiến lược đã xác định là "đẩy mạnh Việt Nam hóa chiến tranh", rút dần số quân Mỹ còn lại ở miền Nam để tạo thế có lợi trong đàm phán, nhằm xoa dịu phong trào đấu tranh trong nước Mỹ, trên cơ sở đó tạo điều kiện cho Ních-xơn tái cử tổng thống cuối năm 1972. Nhưng trên thực tế, chiến lược "Việt Nam hóa chiến tranh" của Mỹ ở Việt Nam (cũng như chính sách xâm lược của chúng ở cả Campuchia và Lào) bị thất bại một bước quan trọng về quân sự, khiến cho địch bị suy yếu cả về lực và thế, bị hãm sâu hơn vào thế bị động chiến lược.

Những thắng lợi kể trên, chỉ mới gây được chuyển biến quan trọng trên chiến trường hai nước Campuchia và Lào, chưa tạo được chuyển biến gì lớn trên chiến trường miền Nam nước ta. Ta chủ trương tiếp tục tiến công giữ vững và phát triển thế và lực đã có, đồng thời tích cực chuẩn bị cho các cuộc tiến công lớn trong năm 1972. Để giành được thắng lợi lớn có ý nghĩa quyết định đưa cuộc kháng chiến chống Mỹ đến một bước ngoặt mới, làm chuyển biến cục diện chiến tranh.

        Thực hiện quyết tâm chiến lược, tháng 8 năm 1971 Bộ Chính trị ra Nghị quyết về mở cuộc tiến công chiến lược năm 1972 trên các hướng miền Đông Nam Bộ, Trị - Thiên, Tây Nguyên, để tiêu diệt lớn quân địch và mở rộng vùng giải phóng. Miền Đông Nam Bộ được xác định là hướng chủ yếu của cuộc tiến công chiến lược. Quá trình chuẩn bị tác chiến, nghiên cứu, đánh giá tình hình tháng 3 năm 1972, Thường trực Quân ủy Trung ương ra Nghị quyết tiến hành cuộc tiến công chiến lược năm 1972, chọn chiến trườngTrị -Thiên làm hướng chủ yếu.

        Cuộc tiến công chiến lược năm 1972 thắng lợi, đánh dấu sự phát triển cao về nghệ thuật quân sự, trong đó đã thể hiện một số nét đặc sắc về chiến lược quân sự:

Đánh giá đúng địch, nắm chắc thời cơ, chuẩn bị mọi mặt cho cuộc tiến công chiến lược

Những thắng lợi quan trọng trong năm 1971, trên chiến trường Đông Dương, làm phá sản một bước quan trọng chiến lược "Việt Nam hóa chiến tranh" và Học thuyết Níchxơn ở Đông Dương của Mỹ. Buộc chúng phải lui về giữ thế phòng ngự chiến dịch và chiến lược, bị động chống đỡ với các cuộc tiến công của, cục diện chiến trường chuyển biến mau lẹ có lợi cho ta. Quân chủ lực Sài Gòn không còn khả năng làm nòng cốt cho Việt Nam hóa, Khmer hóa và Lào hóa chiến tranh đang đứng trước nguy cơ suy sụp và tan rã từng mảng nếu ta tiếp tục mở những cuộc tiến công vừa và lớn. Xuất hiện thời cơ mới để ta đưa cách mạng tiến lên giành thắng lợi quyết định.

 Với những thuận lợi nói trên, tháng 5/1971 Bộ Chính trị Trung ương Đảng đề ra nhiệm vụ cần kíp cho quân và dân ta, phải nắm lấy thời cơ lớn, trên cơ sở phương châm chiến lược đánh lâu dài, đẩy mạnh tiến công quân sự, chính trị, ngoại giao, phát triển thế chiến lược tiến công mới trên toàn chiến trường miền Nam và trên cả chiến trường Đông Dương, đánh bại chiến lược "Việt Nam hóa chiến tranh"  của Mỹ,  làm thất bại một bước quan trọng kế hoạch xâm lược của chúng ở Campuchia và Lào, giành thắng lợi quyết định trong năm 1972, buộc đế quốc Mỹ phải chấm dứt chiến tranh bằng thương lượng trên thế" thua.

        Nhằm thực hiện Nghị quyết của Bộ Chính trị, Quân ủy Trung ương đã nghiên cứu, đánh giá về tình hình miền Nam, Campuchia và Lào đã nhận định rằng, mặc dù địch liên tiếp thất bại trong năm 1971, nhưng chúng vẫn quyết tâm thực hiện cho được chiến lược "Việt Nam hóa chiến tranh". Bằng hành động quân sự quyết liệt và ngoại giao xảo quyệt, Mỹ vừa rút dần quân chiến đấu Mỹ, vừa tìm cách làm cho ta suy yếu phải chịu thua, buộc phải chấm dứt chiến tranh theo âm mưu và kế hoạch của Mỹ sắp đặt. Quân ủy Trung ương chủ trương, trong tình hình diễn biến mau lẹ, đòi hỏi ta phải có sự cố gắng cao nhất, tranh thủ thời gian, khắc phục khó khăn, nhược điểm để xây dựng thế và lực của ta trên chiến trường lên nhanh hơn nữa, kịp thời nắm lấy thời cơ, hành động bất ngờ, giành lấy thắng lợi cao nhất, buộc Mỹ phải chấm dứt chiến tranh, rút hết quân Mỹ, đánh cho ngụy quân, ngụy quyền tan rã, sụp đổ một bước quan trọng. Quân ủy Trung ương xác định quyết tâm chiến lược năm 1972.

    Trên cơ sở đánh giá chính xác về quân địch, nắm bắt thời có lợi, để thực hiện quyết tâm chiến lược, trên chiến trường miền Nam, Trung ương Cục, Quân ủy Miền vạch kế hoạch quân sự năm 1972 và chỉ đạo công tác chuẩn bị chiến trường, tổ chức lực lượng, dự trữ vật chất cho chiến trường Miền. Thực hiện phương hướng chỉ đạo trên, các chiến trường, mặt trận ra sức khắc phục khó khăn, làm mọi công tác chuẩn bị, cùng với nhân dân, các đơn vị Đoàn 559 vừa củng cố mở rộng tuyến đường Trường Sơn, vừa xây dựng con "đường kín" Tây Trường Sơn (được 2899 km). Các đơn vị pháo binh, xe tăng và binh khí kỹ thuật nặng khác vào mặt trận đã có đường dành riêng. Các quân khu từ Khu 5, mặt trận Tây Nguyên đến miền Đông Nam Bộ đã dồn nỗ lực tập trung mở các mạng đường chiến lược và chiến dịch. Chỉ trong 3 tháng đầu năm 1972, đã vận chuyển vào chiến trường miền Nam khối lượng vật chất lớn và 55.000 cán bộ, chiến sĩ từ miền Bắc vượt Trường Sơn vào các chiến trường. Một sư đoàn và 3 trung đoàn bộ binh; 3 tiểu đoàn xe tăng, 20 tiểu đoàn pháo mặt đất và pháo cao xạ, 2000 thợ sửa chữa, 9 tiểu đoàn và 44 đại đội bộ đội địa phương, hàng nghìn cán bộ cao cấp, trung cấp thuộc các ngành tham mưu, chính trị, hậu cần, kỹ thuật được tăng cường cho chiến trường miền Nam trước tháng 3 năm 1972. Nam Bộ, chiến trường xa nhất, trước ngày nổ súng cũng đã nhận được 2 trung đoàn bộ binh, 2 tiểu đoàn pháo 85mm, 1 tiểu đoàn pháo 122 mm, 2 tiểu đoàn cao xạ 37 mm, 1 tiểu đoàn xe tăng (36 chiếc), 1 đại đội tên lửa chống tăng B72. Đánh giá đúng về địch, nắm bắt thời cơ, hạ quyết tâm, chỉ đạo các chiến trường làm tốt mọi công tác chuẩn bị đã thúc đẩy thời cơ có lợi, tao ra sức mạnh giành thắng lợi.

        Lập thế trận đòn tiến công của bộ đội chủ lực trên hướng chiến lược chủ yếu Trị - Thiên

Thực hiện quyết tâm và kế hoạch tác chiến chiến lược, quân và dân miền Nam, ngay từ cuối năm 1971 và đầu năm 1972, được sự chi viện của hậu phương lớn miền Bắc đã tích cức làm mọi công tác chuẩn bị, đến đầu tháng  3/ 1972 mọi công tác chuẩn bị chiến trường, chuẩn bị vật chất, hậu cần kỹ thuật cơ bản được hoàn thành. Với chủ trương đánh địch bằng ba đòn chiến lược, tiến công của bộ đội chủ lực trên nhữmg hướng và chiến trường có lợi; đẩy mạnh nổi dậy đánh phá “bình định” ở nông thôn; đấu tranh chính trị ở đô thị.

 Đòn tiến công chiến lược của bộ đội chủ lực trên chiến trường miền Nam trong Cuộc tiến công chiến lược năm 1972 được tiến hành trên 3 hướng đó là: Trị Thiên, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ.

Trị - Thiên là hướng chiến lược chủ yếu của cuộc tiến công chiến lược năm 1972, trên nền thế trận của địa phương, lực lượng tại chỗ, két hợp với đấu tranh và nổi dậy của nhân dân trên địa bàn, bộ đội chủ lực mở chiến dịch tiến công Trị - Thiên (từ 30/3 đến 27/6/1972). Đây là địa bàn chiến lược quan trọng trên hướng phòng thủ miền Trung và Tây nguyên của địch, nên chúng tập trung lớn lực lượng với các đơn vị thiện chiến gồm 2 sư đoàn bộ binh, 2 lữ đoàn, 3 thiết đoàn, 13 tiểu đoàn pháo binh và lực lượng địa phương quân. Để đánh bại quân địch, ta tập trung 3 sư đoàn bộ binh, 3 trung đoàn, 4 tiểu đoàn và 9 tiểu đoàn đặc công, lực lượng của các binh chủng và bộ đội địa phương.

Để đảm bảo đúng kế hoạch, ngay từ tháng 1, ta cơ động lực lượng vào triển khai thế trận mở đầu chiến dịch. Do làm tốt công tác nghi binh, lừa địch nên hầu hết các đơn vị trong quá trình cơ động triền khai lực lượng đã giữ được bí mật, bảo đảm đúng thời gian, mặc dù lực lượng cơ động rất lớn. Đến khi bước vào thực hành tiến công các đơn vị vẫn giữ được yếu tố bí mật, tạo được yếu tố bất ngờ.

Ngày 30/3 chiến dịch bắt đầu nổ súng tiến công địch trên hướng chủ yếu, Sư đoàn 304 đã triển khai lực lượng hình thành thế trận bao vây tiến công địch ở Động Toàn, Ba Hồ, Xa Mưu, Điểm cao 241, Trung đoàn 27 bao vây tiến công trên hướng Bắc Điểm cao 544. Trên hướng chia cắt, Sư đoàn 324 đánh chiếm Điểm cao 365, Động Ngô, tiếp tục phát triển vào căn cứ Phượng Hoàng và Động ông Do. Tuyến phòng thủ vững chắc vòng ngoài của địch chỉ sau 3 ngày mở đầu chiến dịch đã bị đập vỡ, tạo điều kiện dưa lực lượng vào bên trong tiến công địch ở Đông Hà, Ái Tử, La Vang.

Chuyển hoá thế trận tiến công địch ở Thừa Thiên tận dụng thế trận có lợi ta tiếp tục mở đợt tiến công mới để giải phóng Thừa Thiên. Chiến dịch triển khai lực lượng trên 3 hướng, hình thành thế bao vây, chia cắt địch, nhưng do công tác chuân bị không chu đáo, không có lực lượng dự bị mạnh, mặt khác ta đánh giá, nhận định địch chưa chính xác, nên khi phát triển vào Nam sông Mỹ Chánh bị địch phản kích quyết liệt chiến dịch không phát triển được.

Như vậy, nghệ thuật lập thế trận trên hướng chiến lược chủ yếu Trị -Thiên cuộc tiến công chiến lược năm 1972, là nghệ thuật cơ động tập trung lực lượng hình thành thế trận bao vây, chia cắt, tiêu diệt 5 cứ điếm trên tuyến phòng ngự vòng ngoài của địch; tạo thế, tạo thời cơ đưa lực lượng vào bên trong tiến hành trận then chốt quyết định tiêu diệt địch ờ Đông Hà, Ái Tử, giải phóng toàn tỉnh Quảng Trị.

Cùng với hướng tiến công chiến lược chủ yếu, các hướng phối hợp quan trọng Tây Nguyên; miền Đông Nam Bộ, Bộ Tổng tư lệnh chỉ đạo mở các chiến dịch hiệp đồng binh chủng quy mô lớn: chiến dịch Bắc Tây Nguyên; chiến dịch Nguyễn Huệ, các chiến dịch đã sớm hình thành thế bao vây, chia cắt, tập trung lực lượng tiến công địch.

Việc lập thế trận trên từng hướng tiến công chiến lược, đã tạo ra thế trận bao vây địch rộng khắp, kìm chân địch trên khắp các chiến trường. Cùng với thế trận tiến công và nổi dậy ở nông thôn, thế đấu tranh chính trị ở thành thị đã hình thành một thế trận chiến lược vững mạnh, rộng khắp, hiểm hóc trực tiếp tạo ra sức mạnh lớn để đưa cuộc tiến công chiến lược giành thắng lợi quyết định, làm thay đổi cục diện cuộc chiến tranh.

Sáng tạo trong chọn hướng tiến công chiến lược chủ yếu là Trị - Thiên

Tại Hội nghị Quân ủy Trung ương (6/1971), dự kiến ba hướng tiến công chiến lược trong năm 1972: "Hướng chủ yếu số 1 là chiến trường Đông Nam Bộ; hướng chủ yếu số 2 là chiến trường Bắc Tây Nguyên; hướng phối hợp quan trọng là Tây Trị Thiên. Trên cơ sở đó phương hướng lớn đó, tháng 8 năm 1971 Bộ Chính trị Trung ương Đảng ta ra nghị quyết: Mở cuộc tiến công chiến lược năm 1972 trên các hướng miền Đông Nam Bộ, Trị Thiên, Tây Nguyên, miền Đông Nam Bộ được xác định là hướng chủ yếu vì đánh trúng vào đây sẽ thôi động rất mạnh tới Sài Gòn.

        Qua nghiên cứu đánh giá về địch trên chiến trường, ta thấy rằng Trị - Thiên lại có vị trí đặc biệt quan trọng trong hệ thống phòng ngự chiến lược ở miền Trung và Tây Nguyên của Mỹ và chính quyền Sài Gòn. Mặc dù bị đánh đau nhưng chúng vẫn không chịu từ bỏ một điểm nào. Từ cuối năm 1971, Mỹ - ngụy đã phán đoán hướng tiến công chiến lược năm 1972 của ta, tuy không phải là Trị - Thiên nhưng chúng vẫn tăng cường phòng vệ, ráo riết hành quân, phát hiện lực lượng và sự chuẩn bị của ta. Khi ta tiến công vào địa bàn chiến lược Trị - Thiên.

        Khi tá tiến công, tiêu diệt lớn địch trên hướng này và mở rộng vùng giải phóng, góp phần làm thay đổi so sánh lực lượng giữa ta và địch, thay đổi cục diện chiến tranh ở miền Nam, đưa cuộc kháng chiến tiến lên một bước mới. Hơn nữa, đây là hướng chiến lược nằm sát với hậu phương lớn miền Bắc, việc tập trung binh lực, bảo đảm hậu cần, hệ thống giao thông lớn và đặc biệt là tập trung sự chỉ đạo cho một chiến dịch lớn mang ý nghĩa chiến lược thuận lợi. Khi ta tiến công Trị - Thiên, làm cho Mỹ và chính quyền Sài Gòn hết sức lúng túng và bất ngờ. Bằng đòn tiến công mạnh của chiến dịch Trị - Thiên.

Từ những đánh giá và nhận định trên, ngày 11 tháng 3 năm 1972, Thường vụ Quân ủy Trung ương họp ra Nghị quyết chính thức phương hướng tiến hành cuộc tiến công chiến lược năm 1972 và điều chỉnh Trị - Thiên là hướng phối hợp quan trọng nay chuyển thành hướng chiến lược chủ yếu.

        Những thắng lợi của cuộc tiến công chiến lược năm 1972, là đòn quyết định trên mặt trận quân sự  để “đánh cho Mỹ cút”, làm thay đổi cục diện cuộc chiến tranh, tạo ra bước ngoặt lớn để ta tiếp tục “đánh cho ngụy nhào”, tiến tới giải phòng miền Nam thống nhất đất nước có được kết quả đó là sức mạnh tổng hợp của nhiều yếu tố, nhưng trong đó nghệ thuật quân sự mà trực tiếp là chiến lược quân sự đã giữ vai trò quyết định thắng lợi trên mặt trận quân sự. Những nét đặc sắc về chiến lược quân sự trên đây trong cuộc tiến công chiến lược năm 1972, còn nguyên giá trị, tiếp tục được nghiên cứu, bổ sung, phát triển nghệ thuật quân sự nói chung và chiến lược quân sự trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc hiện nay./.