KHÔNG THỂ PHỦ NHẬN NHỮNG TIẾN BỘ VỀ BẢO ĐẢM NHÂN QUYỀN Ở VIỆT NAM

NVT

Quyền con người, theo cách hiểu đơn giản nhất, là những đặc quyền tự nhiên thuộc về tất cả mọi người, không có bất kỳ sự phân biệt đối xử nào dựa trên cơ sở chủng tộc, giới tính, ngôn ngữ, tôn giáo, dòng dõi, địa vị xã hội... Tất cả mọi người đều có quyền con người - đơn giản vì chúng ta là con người; các quyền con người đều xuất phát từ những nhu cầu, khát vọng tự nhiên, bắt nguồn từ nhân phẩm vốn có, được tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ bằng pháp luật quốc tế và pháp luật của mỗi quốc gia. Nhân quyền là một trong những giá trị cốt lõi của nền dân chủ và xã hội văn minh ở Việt Nam, ngày càng được bảo đảm tốt hơn so với những giai đoạn trước cả bình diện pháp lý và thực tế song các thế lực thù địch luôn tìm cách xuyên tạc.

Nghiên cứu văn kiện của Đảng, nhận thấy, vấn đề con người được đề cập đầu tiên tại Đại hội lần thứ IV của Đảng và được đề cập cụ thể, trực tiếp trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, thông qua tại Đại hội VII (năm 1991). Trong Cương lĩnh này, Đảng ta đã khẳng định: “Phát huy nhân tố con người trên cơ sở đảm bảo công bằng, bình đẳng về quyền lợi và nghĩa vụ công dân; kết hợp tốt tăng trưởng kinh tế với tiến bộ xã hội; giữa đời sống vật chất và đời sống tinh thần; giữa đáp ứng các nhu cầu trước mắt với chăm lo lợi ích lâu dài; giữa cá nhân với tập thể và cộng đồng xã hội”.

Tại Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ 4 khóa VII, Đảng ta tiếp tục nhấn mạnh: “Con người là vốn quý nhất, chăm lo hạnh phúc con người là mục tiêu phấn đấu cao nhất của chế độ ta… Chúng ta cần tìm hiểu sâu sắc những giá trị lớn lao và ý nghĩa quyết định của nhân tố con người, chủ thể của mọi sáng tạo, mọi nguồn gốc của cải vật chất và văn hoá, mọi nền văn minh của các quốc gia, phải xuất phát từ tinh thần nhân văn sâu sắc nhằm phát triển con người toàn diện, xây dựng một xã hội công bằng, nhân ái, thiết lập quan hệ thật sự tốt đẹp và tiến bộ giữa con người với con người trong sản xuất và trong đời sống”.

Các Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII, IX, X, XI, XII, Đảng ta đều đặt con người là trung tâm của sự phát triển. Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII của Đảng một lần nữa khẳng định: “Nhân dân là trung tâm, là chủ thể của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; mọi chủ trương, chính sách phải thực sự xuất phát từ cuộc sống, nguyện vọng, quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân, lấy hạnh phúc, ấm no của nhân dân làm mục tiêu phấn đấu”. Theo đó, Đảng ta yêu cầu: “Đảng và Nhà nước ban hành đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật tạo nền tảng chính trị, pháp lý, tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ quyền làm chủ của Nhân dân”. Cũng trong Văn kiện Đại hội XIII, Đảng ta đã khẳng định: Nguồn lực quý báu nhất, có vai trò quyết định nhất là con người Việt Nam; nhân tố con người chính là nguồn sức mạnh nội sinh của dân tộc Việt Nam. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, Đảng ta xác định, muốn đạt các mục tiêu, chỉ tiêu thì phải phát huy tiềm lực con người.

Gần đây nhất, ngày 30/4/2025, Ban Chấp hành Trung ương đã ban hành Nghị quyết số 66-NQ/TW “Về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”. Theo nghị quyết này, quyền con người, quyền công dân tiếp tục được Đảng ta đặt lên hàng đầu và được coi là đối tượng quan trọng nhất trong việc đổi mới xây dựng, thực thi pháp luật. Điều ấy cũng có nghĩa là, thời gian tới, những hạn chế, những bất cập trong xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến bảo vệ, phát huy nhân tố con người, quyền con người cũng sẽ được tháo gỡ để tạo điều kiện cho con người trong xã hội phát huy năng lực, cống hiến nhiều hơn cho đất nước.

Trên cơ sở những chủ trương lớn của Đảng, công tác xây dựng hệ thống pháp luật cũng luôn lấy con người là trung tâm. Quyền con người không chỉ được coi là mục tiêu mà còn được coi là nguyên tắc trong xây dựng hệ thống pháp luật, nhất là các đạo luật có tính chất làm gốc và dẫn dắt. Trong các chương trình, chính sách phát triển của Đảng ta đều phải hướng trọng tâm vào chủ thể hưởng quyền, đó là người dân - nhân dân; lấy quyền và lợi ích chính đáng của chủ thể hưởng quyền là cơ sở xây dựng và hoạch định chính sách phát triển quốc gia; lấy hạnh phúc, ấm no của nhân dân làm mục tiêu phấn đấu cao nhất trong hoạt động của cơ quan, cán bộ, công chức, viên chức nhà nước.

Trên thực tế, sau gần 40 năm đổi mới, Nhà nước đã xây dựng được hệ thống pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội, trong đó chú trọng xây dựng pháp luật về quyền con người tương đối toàn diện, phù hợp với thực tiễn phát triển đất nước và từng bước tương thích với các quy định quốc tế về quyền con người. Tổng kết triển khai thực hiện Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020 cho thấy, đến nay, hầu hết các lĩnh vực quan trọng của đất nước trên tất cả các lĩnh vực của đời sống kinh tế, chính trị, xã hội, quyền con người đã có luật điều chỉnh. Đặc biệt, trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XIII, Quốc hội đã ban hành Hiến pháp năm 2013 được coi là đỉnh cao trong hoạt động lập hiến bảo vệ quyền con người. Để cụ thể hóa các nguyên tắc hiến định về quyền con người, chỉ tính từ tháng 01/2014 đến tháng 6/2019, Quốc hội đã thông qua 107 luật, bộ luật, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua 4 pháp lệnh, trong đó nhiều bộ luật, luật có liên quan trực tiếp tới quyền con người.

Trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XIV (2016 - 2021), Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành 72 luật và 2 pháp lệnh liên quan đến quyền con người. Các luật, bộ luật, pháp lệnh được Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành tập trung điều chỉnh nhiều quan hệ xã hội, trong đó có ưu tiên lĩnh vực bảo vệ các quyền con người về dân sự, chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa, quyền của các nhóm xã hội dễ bị tổn thương. Đặc biệt là tăng cường kiểm soát yêu cầu bảo đảm tính hợp hiến của các dự thảo luật, bộ luật trước và trong quá trình soạn thảo và thông qua luật theo đúng trình tự, thủ tục đã được quy định trong Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2020). Tại kỳ bầu cử Đại biểu Quốc hội khóa XV (nhiệm kỳ 2021-2026), số lượng nữ đại biểu Quốc hội đạt 151 người, tương đương 30,26%, tỷ lệ cao nhất từ trước đến nay. Bên cạnh đó, tỷ lệ đại biểu Quốc hội là người dân tộc thiểu số là 89 người, chiếm 17,84%. Trong lĩnh vực giáo dục, từ năm học 2017-2018, đã có 22 tỉnh, thành phố triển khai dạy học tiếng dân tộc thiểu số tại 715 trường học; 8 ngôn ngữ dân tộc thiểu số đã được đưa vào chương trình giảng dạy; và 6 bộ sách giáo khoa bằng tiếng dân tộc thiểu số đã được xuất bản.

Những kết quả đạt được của Việt Nam về bảo vệ quyền con người thời gian qua được thế giới trân trọng. Các chuyên gia Ngân hàng Thế giới (WB) và Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) đánh giá Việt Nam là “hình mẫu thành công trong phát triển con người có tính bao trùm”. Việt Nam được Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc đã ghi nhận có nhiều nỗ lực thông qua các kỳ rà soát phổ quát định kỳ trong việc bảo vệ các nhóm yếu thế. Việt Nam nội luật hóa hiệu quả các công ước đã tham gia nhằm tăng cường quyền cho phụ nữ, trẻ em, người khuyết tật, người dân tộc thiểu số. Ban hành nhiều chính sách ưu tiên và hỗ trợ phát triển vùng dân tộc thiểu số, người nghèo, người cao tuổi, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt thông qua các chương trình như 135, 30a, chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững. Trên các lĩnh vực kinh tế, xã hội, văn hóa, đã đạt được các thành tựu vượt bậc như: Giảm nghèo ngoạn mục, tỷ lệ nghèo giảm từ trên 60% (đầu thập niên 1990) xuống còn khoảng 2 - 3% theo chuẩn nghèo đa chiều vào năm 2023 (WB & GSO); giáo dục và y tế được phổ cập và cải thiện chất lượng: Việt Nam đạt gần 100% trẻ em đến trường tiểu học, tỷ lệ biết chữ cao, tuổi thọ trung bình trên 73 tuổi. So với 20 năm trước đây, đời sống của người dân Việt Nam đã được cải thiện rõ rệt với sự liên tục cải thiện các chỉ số quan trọng liên quan đến con người như chỉ số phát triển con người (HDI) (Việt Nam hiện xếp thứ 115/191 quốc gia), chỉ số bất bình đẳng giới (GII), tuổi thọ bình quân đầu người, thu nhập bình quân đầu người... Việt Nam cũng là một trong những quốc gia hoàn thành sớm Mục tiêu phát triển thiên niên kỷ của Liên hợp quốc (MDGs). Đã kiểm soát hành vi lạm dụng quyền lực nhà nước, xâm phạm quyền con người, bảo vệ các quyền và tự do dân chủ, tính mạng, tài sản, danh dự, nhân phẩm của cá nhân, công dân; bảo vệ người vô tội; khôi phục lại các quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, công dân.

Bên cạnh đó, Việt Nam chủ động tham gia, thúc đẩy bảo vệ quyền con người trên thế giới. Giai đoạn 2014-2016, Việt Nam đã hoàn thành tốt vai trò thành viên Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc, góp phần bảo vệ lợi ích quốc gia và nâng cao vị thế, uy tín quốc tế. Việt Nam đã tích cực tham gia xây dựng và bảo trợ nhiều nghị quyết của Hội đồng, tập trung vào các lĩnh vực quyền kinh tế, xã hội, văn hóa; bảo vệ các nhóm dễ bị tổn thương; thúc đẩy bình đẳng giới và chống phân biệt đối xử; phản đối các biện pháp cấm vận đơn phương ảnh hưởng đến quyền con người; bảo vệ quyền của nông dân; đề cao dân chủ hóa đời sống quốc tế và tăng cường đoàn kết quốc tế. Việt Nam đóng vai trò cầu nối, thúc đẩy hợp tác và đối thoại giữa các quốc gia và các nhóm, hướng tới cách tiếp cận cân bằng, tiến bộ và lấy con người làm trung tâm trong các vấn đề còn khác biệt tại Hội đồng Nhân quyền, ví như quyền sức khỏe sinh sản, chống bạo lực đối với phụ nữ, và xóa bỏ phân biệt đối xử, bạo lực trên cơ sở bản dạng giới và xu hướng tính dục. Ngoài ra, Việt Nam cũng thúc đẩy đối thoại trong khuôn khổ Hội đồng Nhân quyền với các nước liên quan, các tổ chức khu vực và các cơ chế của Liên hợp quốc về quyền con người nhằm giải quyết những quan tâm cụ thể về các vấn đề liên quan đến nhân quyền, nhân đạo; gắn với việc phối hợp với các nước đang phát triển đấu tranh để bảo đảm Hội đồng Nhân quyền hoạt động đúng nguyên tắc, thủ tục, không chính trị hóa, không can thiệp vào công việc nội bộ các nước.

Trong khu vực ASEAN, vai trò Chủ tịch Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á năm 2020 và Chủ tịch Ủy ban liên chính phủ ASEAN về nhân quyền (AICHR). Tại cuộc họp đặc biệt lần hai của AICHR diễn ra cuối tháng 11-2020, đại diện AICHR, đại diện các quốc gia thành viên ASEAN và Ban Thư ký ASEAN đánh giá rất cao vai trò lãnh đạo của Việt Nam trong giai đoạn phòng chống dịch bệnh Covid-19; hợp tác trong khuôn khổ AICHR, ứng phó hiệu quả tác động của đại dịch và thúc đẩy thông qua các văn kiện quan trọng của AICHR. Việt Nam đã cùng Philippines và Bangladesh soạn thảo Nghị quyết của Hội đồng Nhân quyền về biến đổi khí hậu và quyền con người, được thông qua tháng 7-2019 tại Geneva. Với những nỗ lực trong thúc đẩy và bảo vệ quyền con người ở cấp quốc gia và khu vực, các nước thành viên ASEAN đã chính thức đề cử Việt Nam là ứng cử viên duy nhất đại diện ASEAN vào Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2023-2025. Việt Nam đã trúng cử với số phiếu cao, trở thành thành viên Hội đồng Nhân quyền nhiệm kỳ thứ hai giai đoạn (2023-2025).

Như vậy, sau gần 40 năm thực hiện đường lối đổi mới, hội nhập sâu rộng vào đời sống quốc tế, nhân quyền là một trong những giá trị cốt lõi của nền dân chủ và xã hội văn minh ở Việt Nam, ngày càng được bảo đảm tốt hơn so với những giai đoạn trước cả bình diện pháp lý và thực tế. Mọi luận điệu xuyên tạc, vu cáo Việt Nam vi phạm dân chủ, nhân quyền nhằm kích động chống phá làm suy giảm niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước thời gian qua không thể phủ nhận tiến bộ về nhân quyền ở Việt Nam./.