VIỆT NAM SẴN SÀNG CƠ CHẾ TRAO ĐỔI VỚI HOA KỲ

VỀ THỰC THI QUYỀN TỰ DO TÔN GIÁO

Hoa Súng

Vừa qua, Ủy ban tự do tôn giáo quốc tế Hoa Kỳ (USCIRF) đã công bố bản “Báo cáo thường niên về tình trạng tự do tôn giáo trên thế giới năm 2025”. Theo báo cáo, Việt Nam vẫn tiếp tục bị đưa vào “Danh sách các nước cần chú ý theo dõi về tự do tôn giáo - SWL”, đồng thời khuyến nghị Bộ Ngoại giao Mỹ đưa Việt Nam vào cái gọi là “Danh sách các quốc gia cần quan tâm đặc biệt về tự do tôn giáo - CPC”.

Sự kiện này diễn ra khi quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Hoa Kỳ đang ở giai đoạn nồng ấm với việc thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa hai quốc gia.

Đối với lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo giữa Việt Nam và Hoa Kỳ đã có nhiều tiến triển thông qua hợp tác, trao đổi song phương và đa phương. Tuy nhiên, quan điểm giữa hai bên đang còn nhiều vướng mắc, chưa đạt được sự đồng thuận toàn diện dẫn đến cách nhìn nhận về thực thi quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của Hoa Kỳ đối với Việt Nam còn nhiều điểm tiêu cực, thiếu khách quan và mang tính áp đặt.

Từ năm 2022 đến nay, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ vẫn đơn phương đưa Việt Nam vào nhóm “Danh sách các nước cần chú ý theo dõi về tự do tôn giáo” với những cáo buộc thiếu căn cứ, đi ngược lại thực tiễn đang diễn ra tại Việt Nam về thực thi quyền tự do tôn giáo.

Nhìn nhận thời gian qua, Việt Nam và Hoa Kỳ có đầy đủ các cơ chế để tiến hành trao đổi, đối thoại liên quan đến nhân quyền, tự do tôn giáo với các mức độ từ thấp đến cao. Điều này phản ánh mức độ quan tâm sâu sắc của chính quyền Việt Nam đối với việc thực hiện quyền tự do tôn giáo của công dân, thể hiện sự ưu tiên trong thực hiện cam kết giữa Việt Nam với phía Hoa Kỳ và các đối tác quốc tế về mở rộng, phát triển quyền tự do cá nhân trong xã hội. Cụ thể:

Thứ nhất, Việt Nam và Hoa Kỳ đã xây dựng cơ chế trao đổi song phương sâu rộng để đảm bảo thực thi quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo trong xã hội phù hợp với chuẩn mực quốc tế.

Cơ chế trao đổi song phương được tiến hành thời gian qua là việc tổ chức chuỗi hoạt động đối thoại ngoại giao định kỳ. Phía Việt Nam và Hoa Kỳ đã thường xuyên trao đổi qua các cuộc họp báo, hội nghị song phương và các kênh ngoại giao chính thức để bày tỏ quan điểm, bảo vệ giá trị lợi ích cốt lõi về quyền tự do tôn giáo và chia sẻ những kinh nghiệm, mô hình, cách làm sáng tạo.

Bên cạnh đó, cơ chế trao đổi song phương tạo điều kiện cho cả hai phía thu hẹp bớt những khoảng cách, tiến đến tiệm cận cách nhìn nhận, đánh giá về vấn đề tự do tôn giáo tại Việt Nam theo hướng đồng thuận. Thực tiễn cho thấy, từ năm 2022 đến nay, mỗi khi phía Hoa Kỳ có những nhận định, đánh giá thiếu công tâm, cáo buộc thiếu căn cứ, ngay lập tức phía Việt Nam đã tổ chức phản hồi lại báo cáo thường niên để phản bác và khẳng định quan điểm.

Mặt khác, Việt Nam và Hoa Kỳ đang tổ chức kênh hợp tác nhân quyền theo dạng đối thoại nhân quyền thường niên, trong đó vấn đề tự do tôn giáo là một nội dung trọng tâm, xuyên suốt quá trình đối thoại. Thông qua đối thoại nhân quyền thường niên, cả hai phía đều thể hiện bằng cam kết với mức độ, lộ trình cụ thể để có cơ chế kiểm tra, đánh giá trong các năm tiếp theo. Tính đến nay, Việt Nam và Hoa Kỳ đã và đang triển khai được 28 phiên đối thoại nhân quyền thường niên, lần gần đây nhất được diễn ra tại Hà Nội từ ngày 6-7/1/2025.

Thứ hai, cơ chế trao đổi trên diễn đàn quốc tế

Việt Nam và Mỹ đều là thành viên của Hội đồng Liên Hợp Quốc, trong đó các quốc gia đều có tiếng nói thể hiện lập trường tại diễn đàn chung của Liên Hợp Quốc và các diễn đàn quốc tế do tổ chức này thực thi hoặc liên kết.

Thời gian qua, Việt Nam tranh thủ sử dụng các diễn đàn đa nghị sự quốc tế để lên tiếng bác bỏ những cáo buộc phi lý của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ về vấn đề tự do tín ngưỡng, tôn giáo tại Việt Nam. Việt Nam đang là thành viên tích cực và có trách nhiệm của hơn 70 tổ chức và diễn đàn quốc tế quan trọng. Trong đó, trụ cột chiến lược chính là diễn đàn chính trị - ngoại giao và an ninh.

Đối với lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo, Việt Nam có thể bày tỏ quan điểm tại Liên Hợp Quốc (UN) với vai trò là thành viên của Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an (tái đắc cử nhiệm kỳ 2026-2028); diễn đàn Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), diễn đàn nghị viện đa phương với Liên minh Nghị viện thế giới (IPU), phong trào không liên kết (NAM), cộng đồng Pháp ngữ quốc tế (OIF)… Đây đều là những diễn đàn có uy tín, ảnh hưởng lớn đến cộng đồng quốc tế.

Thông qua diễn đàn, phía Việt Nam tìm kiếm được tiếng nói đồng thuận từ cộng đồng quốc tế, bày tỏ quan điểm trong bảo vệ giá trị cốt lõi về thực thi quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo. Đồng thời sử dụng chính những công cụ trong các cơ chế hoạt động của diễn đàn để phê phán những lập luận thiếu chính xác, đưa ra bằng chứng phản bác những luận điệu xuyên tạc của những thành phần chống đối, thiếu thiện chí với Việt Nam.

Việt Nam đã ba lần tham gia thành viên của Hội đồng Nhân quyền của Liên Hợp Quốc, hiện nay Việt Nam đã tái đắc cử thành viên Hội đồng Nhân quyền nhiệm kỳ 2026- 2028 với 180/190 phiếu bầu vào ngày 14/1/2025, cao nhất nhóm Châu Á – Thái Bình Dương. Đây được xem là thành công và điểm sáng về hồ sơ nhân quyền của Việt Nam đã được đại đa số các quốc gia trên thế giới biết đến và thừa nhận.

Những đóng góp, sáng kiến của Việt Nam được ghi nhận và thực thi ở phạm vi toàn cầu là minh chứng không thể chối bỏ cho việc các quyền con người liên quan đến tự do tín ngưỡng, tôn giáo tại Việt Nam được triển khai sâu rộng, gặt hái kết quả thành công.

Thứ ba, thông qua cơ chế trao đổi thông qua ngoại giao nhân dân, giữa các tổ chức tôn giáo trong nước và trên thế giới

Ngoại giao nhân dân là một hình thức triển khai sâu rộng chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước đến với người dân ở trong và ngoài nước. Việt Nam là điểm sáng trong chính sách ngoại giao nhân dân trong thời gian qua đã tạo dựng vị thế, uy tín chính trị được cộng đồng quốc tế đánh giá cao. Việt Nam đã sử dụng kênh ngoại giao nhân dân để làm cho người dân Mỹ, cộng đồng quốc tế hiểu rõ hơn về tình hình hoạt động tự do tôn giáo trong nước, tính chính danh của các tổ chức tôn giáo được công nhận theo quy định pháp luật; đồng thời, lên án những hành vi lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo với mục đích chính trị, chống phá chính quyền.

Ngoài ra, đặc trưng của lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo là các tổ chức tôn giáo Việt Nam có mối quan hệ sâu sắc với các tổ chức tôn giáo khu vực, thế giới. Điều này tạo điều kiện thuận lợi để Việt Nam tổ chức các hoạt động ngoại giao nhân dân, đối ngoại giữa tổ chức tôn giáo trong nước với các tổ chức tôn giáo trên thế giới. Thông qua mối quan hệ này, Việt Nam đưa ra những quan điểm về tình hình tự do tín ngưỡng, tôn giáo, việc thực thi chính sách pháp luật quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo.

Thời gian tới, để xây dựng cơ chế trao đổi giữa Việt Nam và Hoa Kỳ về thực thi quyền tự do tôn giáo, cần triển khai một số công việc trọng tâm sau:

Một là, tiếp tục hoàn thiện chính sách về tín ngưỡng, tôn giáo trong nước tạo cơ sở để thực hiện đối thoại giữa Việt Nam và Hoa Kỳ. Việt Nam đang từng bước hoàn thiện chính sách về tín ngưỡng, tôn giáo với việc ban hành quy định Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016; Nghị định 162/2017/NĐ-CP của Chính phủ về quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo.

Gần đây, Việt Nam đã ban hành Nghị định số 95/2023/NĐ-CP thay thế cho Nghị định 162/2017/NĐ-CP. Việt Nam đang tích cực trong lộ trình triển khai sửa đổi, bổ sung Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016, đưa nội dung này vào chương trình hoạt động của Quốc hội năm 2026. Luật Tín ngưỡng, tôn giáo mới sẽ khắc phục những khó khăn, vướng mắc trong thực thi quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo; bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khi tham gia hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo chính đáng.

Việc hoàn thiện chính sách về tín ngưỡng, tôn giáo của Việt Nam tạo cơ sở pháp lý quan trọng trong đối thoại giữa Việt Nam và Hoa Kỳ liên quan đến lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo. Trong đó, những nội dung liên quan đến cam kết của Việt Nam với cộng đồng quốc tế đã từng bước được ghi nhận bằng luật định, phản ánh nguyện vọng chính đáng của chức sắc, tín đồ tôn giáo trong nước với cơ chế, tiêu chuẩn chung của cộng đồng, gắn với đặc trưng văn hóa, chế độ tại Việt Nam.

Hai là, xây dựng cơ chế thông tin, kênh liên lạc thường xuyên giữa Việt Nam và Hoa Kỳ, phản bác những thông tin sai trái, vu cáo của đối tượng chống phá từ bên ngoài đối với Việt Nam trên lĩnh vực tôn giáo.

Hiện nay, những lập luận, chứng cứ trong Báo cáo thường niên của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đều dựa trên những thông tin sai lệch, do một số thành phần thiếu thiện chí, bất mãn tại hải ngoại cung cấp cho chính giới Mỹ.

Việc xây dựng cơ chế thông tin, kênh liên lạc thường xuyên liên quan đến lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo giữa Việt Nam và Hoa Kỳ cần được quan tâm đẩy mạnh, tạo hành lang để đưa những thông tin đúng đắn, phù hợp với tình hình thực tiễn đang diễn ra tại Việt Nam.

Đồng thời, qua cơ chế thông tin thường xuyên, Việt Nam đảm bảo đầy đủ điều kiện để các phái đoàn Bộ Ngoại giao Mỹ và cơ quan nhân quyền quốc tế trực tiếp khảo sát tình hình tự do tôn giáo, gặp gỡ chức sắc, tín đồ tôn giáo trong nước để hiểu rõ, hiểu đúng về thực thi quyền tự do tôn giáo tại Việt Nam.

Mặt khác, qua việc xây dựng cơ chế thông tin, Việt Nam chủ động cung cấp những chứng cứ, hoạt động vi phạm pháp luật của các đối tượng chống phá, lợi dụng vấn đề tôn giáo tại Việt Nam hòng thực hiện mục tiêu chính trị, gây cản trở mối quan hệ đối tác giữa Việt Nam và Hoa Kỳ.

Ba là, tạo cơ chế để tổ chức tôn giáo, chức sắc, tín đồ trong nước lên tiếng phản bác những luận điệu xuyên tạc, sai trái về tình hình tự do tín ngưỡng, tôn giáo, bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của họ.

Quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo là lợi ích thiết thân, nhu cầu chính đáng của tổ chức, chức sắc, tín đồ trong nước. Việc đưa tiếng nói của tổ chức, cá nhân trong tôn giáo để phản bác các luận điệu xuyên tạc, sai trái về tự do tôn giáo là minh chứng sống động thực tiễn cho thấy quyền, lợi ích gắn với trách nhiệm, nghĩa vụ của chức sắc, tín đồ chân chính.

Thời gian qua, Việt Nam đã đa dạng cách thức xây dựng cơ chế để đưa tiếng nói của chức sắc, tín đồ đến với cộng đồng quốc tế. Báo chí tại Việt Nam đã tổ chức hàng trăm buổi phỏng vấn, hàng nghìn bài viết trong những năm qua để chức sắc, tín đồ lên tiếng thể hiện quan điểm về tình hình sinh hoạt tôn giáo; thông qua đó, vạch trần những thông tin sai trái liên quan trực tiếp đến lợi ích của họ để cộng đồng quốc tế nhìn nhận đúng đắn vấn đề.

Tóm lại, việc USCIRF công bố bản “Báo cáo thường niên về tình trạng tự do tôn giáo trên thế giới năm 2025” gây ra nhiều tranh luận về tính chính xác trong cộng đồng quốc tế và phản ứng dư luận của chức sắc, tín đồ tại Việt Nam. Đây là vấn đề đòi hỏi cả Việt Nam và Hoa Kỳ cùng phối hợp để thúc đẩy quan hệ hợp tác trao đổi liên quan đến lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo theo xu hướng tiêu chuẩn cộng đồng, phù hợp với cam kết song phương đã được trao đổi thời gian qua./.