CÁCH MẠNG THÁNG TÁM NĂM
1945
- GIÁ TRỊ LỊCH SỬ VÀ HIỆN
THỰC
Trịnh Danh Liêm
Cách mạng tháng Tám năm 1945 là một trong những sự kiện vĩ đại nhất trong lịch
sử dân tộc Việt Nam, mở ra một kỷ nguyên mới - kỷ nguyên độc lập, tự do và chủ
nghĩa xã hội. Sau gần một thế kỷ sống dưới ách đô hộ của thực dân Pháp và phát
xít Nhật, nhân dân Việt Nam đã vùng lên mạnh mẽ, giành chính quyền trong một thời
gian ngắn. Sự kiện này không chỉ là một chiến thắng vang dội của tinh thần yêu
nước, mà còn để lại những bài học vô giá và những giá trị sâu sắc, có ý nghĩa lịch
sử và hiện thực to lớn cho đến ngày nay.
Từ cuối thế kỷ XIX, Việt Nam đã trở thành thuộc địa của thực dân Pháp. Hơn
80 năm dưới ách cai trị tàn bạo, nhân dân ta phải gánh chịu mọi sự áp bức, bóc
lột về kinh tế, đàn áp về chính trị và nô dịch về văn hóa. Mâu thuẫn giữa toàn
thể dân tộc Việt Nam với thực dân Pháp ngày càng gay gắt.
Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, Pháp thất bại trước Đức
Quốc xã. Lợi dụng tình hình này, phát xít Nhật đã nhảy vào Đông Dương, biến Việt
Nam thành thuộc địa thứ hai của chúng. Từ tháng 3 năm 1945, Nhật hất cẳng Pháp,
độc chiếm Đông Dương. Tình hình chính trị lúc bấy giờ vô cùng phức tạp, "một
cổ hai tròng" áp bức đã đẩy nhân dân Việt Nam vào cảnh lầm than, đặc biệt
là nạn đói khủng khiếp năm Ất Dậu (1945) đã cướp đi sinh mạng của hơn hai triệu
đồng bào miền Bắc.
Trước tình hình đó, Đảng Cộng sản Đông Dương, đứng đầu là lãnh tụ Hồ Chí
Minh, đã nhanh chóng nhận định đây là thời cơ ngàn năm có một để giành lại độc
lập. Tại Hội nghị Trung ương 8 (tháng 5/1941), Đảng đã xác định nhiệm vụ hàng đầu
là giải phóng dân tộc, thành lập Mặt trận Việt Nam Độc lập Đồng minh (Việt
Minh) để đoàn kết toàn dân. Phong trào đấu tranh của nhân dân, dưới sự lãnh đạo
của Đảng, phát triển mạnh mẽ từ đấu tranh chính trị sang chuẩn bị vũ trang, từ
khởi nghĩa từng phần đến tổng khởi nghĩa.
Sau khi Nhật Bản đầu hàng Đồng minh không điều kiện (ngày 15/8/1945), Đảng
Cộng sản Đông Dương và lãnh tụ Hồ Chí Minh đã ra Lời kêu gọi Tổng khởi nghĩa.
Ngay lập tức, từ ngày 14 đến 18/8, các cuộc khởi nghĩa đã nổ ra và giành thắng
lợi ở nhiều tỉnh, thành phố. Tại Hà Nội, ngày 19/8/1945, hàng vạn quần chúng
nhân dân đã xuống đường biểu tình, chiếm các công sở, buộc chính quyền tay sai
phải đầu hàng, lá cờ đỏ sao vàng tung bay trên khắp các đường phố. Tại Huế,
ngày 23/8, khởi nghĩa thắng lợi, vua Bảo Đại phải thoái vị, trao ấn kiếm cho
chính quyền cách mạng. Chế độ phong kiến đã tồn tại hàng nghìn năm ở Việt Nam sụp
đổ hoàn toàn. Tại Sài Gòn, ngày 25/8, cuộc khởi nghĩa giành thắng lợi, chính
quyền về tay nhân dân. Trong vòng chưa đầy hai tuần, cuộc Tổng khởi nghĩa đã
thành công trên cả nước. Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình lịch sử, Chủ tịch
Hồ Chí Minh đã đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng
hòa, một nhà nước dân chủ, độc lập đầu tiên ở Đông Nam Á.
Cách mạng tháng Tám không chỉ là một sự kiện lịch sử, mà còn là một bước
ngoặt vĩ đại, mở ra một kỷ nguyên mới cho dân tộc Việt Nam với những giá trị lịch
sử và hiện thực vô cùng to lớn.
Một là, thắng lợi của
Cách mạng Tháng Tám năm 1945 tạo bước ngoặt vĩ đại của cách mạng Việt Nam trong
thế kỷ XX.
Trải qua mấy ngàn năm dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam đã
lập nên biết bao chiến công hiển hách, đánh tan mọi thế lực xâm lược hùng mạnh
nhất, giành, giữ nền độc lập dân tộc. Đến giữa thế kỷ XIX, dân tộc ta phải
đương đầu với kẻ thù mới, lớn mạnh hơn ta gấp nhiều lần đó là thực dân Pháp. Do
vậy, toàn thể dân tộc Việt Nam tiếp tục đứng lên kiên trì đấu tranh để giành lại
nền độc lập dân tộc. Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm
1945 đã đập tan ách đô hộ của phát xít Nhật, lật đổ ách thống trị hơn
80 năm của thực dân Pháp, xóa bỏ chế độ phong kiến lạc hậu hàng nghìn năm,
đưa nước ta bước sang kỷ nguyên mới - kỷ nguyên độc lập dân tộc gắn liền với chủ
nghĩa xã hội; chấm dứt thời kỳ lịch sử lâu dài của dân tộc sống dưới những chế
độ áp bức, bóc lột khác nhau để bước vào một thời kỳ lịch sử hoàn toàn khác, với
một chế độ chính trị, xã hội không còn áp bức bóc lột, một sự đổi đời hợp với nguyện
vọng thiết tha và cuộc đấu tranh không mệt mỏi của những người chiến sĩ
cách mạng cùng nhân dân lao động cả nước. Đó là thắng lợi của chủ nghĩa Mác -
Lênin ở Việt Nam, thắng lợi của đường lối cách mạng dân tộc dân chủ đúng đắn do
Đảng ta vạch ra và lãnh đạo nhân dân cả nước làm nên điều kỳ diệu. Như
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng khẳng định: Cách mạng tháng Tám năm 1945 thắng
lợi đã tạo nên sự “thay đổi cực kỳ to lớn trong lịch sử của nước ta”[1].
Thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945, chứng tỏ rằng, trong thời
đại ngày nay, cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở một nước thuộc địa, nửa
phong kiến, do toàn dân nổi dậy, dưới sự lãnh đạo của một Đảng mác xít chân
chính, có đường lối và phương pháp cách mạng đúng đắn, sáng tạo có thể giành thắng
lợi nhanh chóng và triệt để.
Hai là, thắng lợi của Cách
mạng tháng Tám đã đưa nhân dân Việt Nam từ thân phận người nô lệ, bị
áp bức, bóc lột trở thành người làm chủ, tự quyết định vận mệnh
và tương lai của mình.
Sau 15 năm đấu tranh giành chính quyền của nhân dân Việt Nam tiến hành dưới
sự lãnh đạo của Đảng, Cách mạng tháng Tám đã đập tan ách áp bức, thống
trị của phát xít Nhật, thực dân Pháp và bọn tay sai, đưa nhân dân Việt Nam từ
thân phận nô lệ, trở thành chủ nhân của đất nước, được tự do làm chủ vận mệnh của
chính mình. Đây là một cuộc đổi đời chưa từng có trong lịch sử đối với mỗi người
dân Việt Nam. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Cách mạng tháng
Tám đã lật đổ nền quân chủ mấy mươi thế kỷ, đã đánh tan xiềng xích thực dân gần
100 năm, đã đưa chính quyền lại cho nhân dân, đã xây nền tảng cho nước Việt Nam
Dân chủ Cộng hòa, độc lập, tự do, hạnh phúc”[2].
Ba là, thắng lợi của Cách
mạng tháng Tám năm 1945 đã đưa Đảng ta trở thành đảng cầm quyền.
Trong những thời điểm khó khăn của cách mạng, Đảng ta phải thực hiện sách
lược rút vào hoạt động bí mật, thâm chí “hoạt động bất hợp pháp”. Nhưng khi
Cách mạng Tháng Tám thành công, Đảng ta đã trở thành một đảng lãnh đạo chính
quyền trên phạm vi cả nước - đảng cầm quyền. Điều đó khẳng định: trên thực tế
khả năng và hiệu quả lãnh đạo của một Đảng tuy còn rất non trẻ, ra đời ở một nước
thuộc địa, nửa phong kiến nhưng đã trở thành đảng lãnh đạo chính quyền và toàn
xã hội, thực sự là một tổ chức chính trị tiên phong, bộ tham mưu chiến đấu của
giai cấp công nhân và toàn thể dân tộc Việt Nam, chiến đấu quên mình trước hết
vì lợi ích thiết tha nhất, thiêng liêng nhất của dân tộc lúc này là độc lập và
tự do.
Bốn là, thắng lợi của Cách
mạng Tháng Tám năm 1945 là cơ sở, điều kiện tiên quyết cho cách mạng nước ta tiến
hành cách mạng xã hội chủ nghĩa giành thắng lợi.
Trong Cương lĩnh đầu tiên của Đảng đã xác định “Làm tư sản dân quyền các mạng
và thổ địa cách mạng để đi tới xã hội cộng sản”[3].
Nghĩa là, cách mạng Việt Nam phải trải qua hai giai đoạn, cách mạng dân tộc dân
chủ nhân dân và giai đoạn cách mạng xã hội chủ nghĩa, không phải kinh qua giai
đoạn tư bản chủ nghĩa. Do đó, thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945 đưa đến
những cơ sở, điều kiện tiên quyết, tạo dựng nền móng vững chắc cho chế độ xã hội
mới; đồng thời, tạo nên động lực mạnh mẽ cho dân tộc Việt Nam vượt qua mọi khó
khăn, thử thách trong cuộc đấu tranh lâu dài, gian khổ chống đế quốc, thực dân,
xây dựng chế độ mới chế độ xã hội chủ nghĩa. Thắng lợi của Cách mạng tháng Tám
còn tạo động lực mạnh mẽ để dân tộc Việt Nam muôn người như một, đứng lên đấu
tranh giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước, đánh bại cuộc chiến tranh xâm
lược của hai tên đế quốc lớn nhất của thế kỷ XX, đó là thực dân Pháp và đế quốc
Mỹ (1945 - 1975). Đó cũng chính là nền tảng, ngọn nguồn sức mạnh để dân tộc Việt
Nam thực hiện thắng lợi công cuộc đổi mới trong gần 35 năm qua, giữ vững thành
quả cách mạng, phấn đấu cho mục tiêu: dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng,
văn minh.
Năm là, thắng lợi của Cách mạng tháng Tám làm sáng tỏ, bổ sung lý
luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về cách mạng giải phóng dân tộc thuộc địa trong
thời đại mới.
Thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945 ở Việt Nam đã bổ sung vào kho
tàng lý luận Mác - Lênin, làm rõ nhiều vấn đề cơ bản về cách mạng giải phóng
dân tộc. Đó là mối quan hệ giữa hai nhiệm vụ chống đế quốc và chống phong kiến,
khắc phục sai lầm “tả khuynh” của Quốc tế Cộng sản trong việc đặt lên hàng đầu
nhiệm vụ chống phong kiến. Trong khi đó, ở các dân tộc thuộc địa, nhiệm vụ chống
đế quốc và phong kiến tay sai, giành độc lập dân tộc phải được đặt lên hành đầu.
Do đó, thắng lợi của Cách mạng tháng Tám bổ sung lý luận Mác - Lênin về khả
năng nổ ra và giành thắng lợi trước cách mạng vô sản ở chính quốc của các dân tộc
thuộc đại và phụ thuộc, nếu ở đó được sự giúp đỡ của cách mạng thế giới và tổ
chức ra được đội tiên phong của giai cấp công nhân và nhân dân lao động là Đảng
Cộng sản; bổ sung lý luận của V.I.Lênin về thời cơ và nâng lên thành nghệ thuật
chớp thời cơ trong Cách mạng Tháng Tám. Trên thực tế, sau thắng lợi của Cách mạng
tháng Tám, hàng loạt các nước thuộc địa ở châu Á, châu Phi, châu Mỹ - Latinh đứng
lên đấu tranh giành độc lập, đã chặt đứt một mắt xích quan trọng của chủ
nghĩa đế quốc và thúc đẩy sự tan rã không thể cứu vãn nổi của hệ thống thuộc địa
kiểu cũ, cổ vũ nhân dân các dân tộc bị áp bức đứng lên đấu tranh tự giải phóng,
giành độc lập, tự do. Nhà Sử học Na Uy, Stein Tonneson hoàn toàn có lý khi
đánh giá về tầm ảnh hưởng của Cách mạng tháng Tám đối với lịch sử thế giới:
“Cách mạng Việt Nam quan trọng và không chỉ thuần tuý trong bối cảnh
Việt Nam... Trong các cuộc cách mạng cộng sản, cách mạng của người Việt Nam nổi
lên như là một trong những cuộc cách mạng có sức sống và làm đảo lộn nhiều nhất”[4].
Đồng thời, Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thắng lợi, đã xác lập và nâng cao vị thế
quốc tế của dân tộc Việt Nam trong hàng ngũ các dân tộc tiên phong, thúc đẩy mạnh
mẽ cho sự phát triển của phong trào giải phóng vì hoà bình, độc lập dân tộc và
tiến bộ xã hội trên toàn thế giới.
Như vậy, Cách mạng
Tháng Tám năm 1945 nổ ra và giành thắng lợi là mốc son chói lọi trong lịch sử dựng
nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, có giá trị lịch sử và hiện thực vô cùng
to lớn. 80 năm
trôi qua, nhưng những giá trị lịch sử to lớn, tầm vóc thời đại của Cách mạng
tháng Tám năm 1945 vẫn còn nguyên giá trị và ngày càng sâu sắc, tiếp tục toả
sáng trong dòng chảy lịch sử của dân tộc Việt Nam. Tinh thần Cách mạng tháng
Tám còn sống mãi trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của nhân dân Việt
Nam, cũng như trong bước đường phát triển của nhiều dân tộc tiến bộ trên thế giới,
phấn đấu vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội./.
[1] Hồ Chí
Minh, Toàn tập, Tập 7, Nxb CTQG, Hà Nội, 2011, tr. 26.
[2] Hồ Chí Minh, Toàn tập, Tập 7, Nxb
CTQG, Hà Nội, 2011, tr. 25-26.
[4] Stein Tonneson, The Vieetnamese Revolution of 1945, Rooseveli, Ho Chi Minh and De Gaulle in a World at wat, Sage Publiccations, 1991, London, NewBury Park, New Delhi, P.425 - 426
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét