VIỆC BẢO VỆ, BẢO ĐẢM VÀ THỰC THI NHÂN QUYỀN Ở VIỆT NAM

                                                                                                   Mặt Trời

          Ngày 10/12/1948, Đại hội đồng Liên hợp quốc đã đồng thuận thông qua bản “Tuyên ngôn Thế giới về vấn đề nhân quyền”. Từ đó đến nay ngày 10/12 hàng năm là “Ngày Nhân quyền quốc tế”. Sau tuyên ngôn về vấn đề nhân quyền, năm 1966, Liên hợp quốc đã ban hành “Công ước quốc tế về các quyền dân sự, chính trị” và “Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa”  quy định tất cả những quyền và tự do cơ bản của con người. Bản tuyên ngôn nhân quyền thế giới cùng với hai công ước trên được cộng đồng quốc tế xem là “Bộ luật quốc tế về quyền con người”. Dựa trên những văn bản này cơ chế bảo vệ quyền con người của Liên hợp quốc cũng đã được hình thành. Cơ quan chịu trách nhiệm chủ yếu về nhân quyền của Liên hợp quốc hiện nay là Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc.

          Quyền con người luôn vừa là mục tiêu, vừa là lý tưởng cách mạng của Đảng và nhà nước Việt Nam. Cách mạng Việt Nam đi theo con đường của chủ nghĩa Mác - Lênin, làm cách mạng giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người và lấy đó tiền đề để đi đến xây dựng xã hội chủ nghĩa với mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh, Nhân dân làm chủ, có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc. Cách mạng Tháng Tám năm 1945 do Đảng lãnh đạo giành được độc lập dân tộc, nước Việt Nam dân chủ cộng hòa - nay là nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ra đời. Hiến pháp 1946 - Hiến pháp đầu tiên của Việt Nam - lần đầu tiên các quyền công dân và quyền con người được tôn trọng và bảo vệ. Nhưng trong điều kiện kháng chiến trường kỳ từ năm 1945 đến 1975 nhiều quyền về kinh tế, xã hội của công dân chưa có điều kiện để thực hiện đầy đủ. Bước vào thời kỳ đổi mới, Đảng ta đã quán triệt nguyên tắc đổi mới phải dựa trên chủ nghĩa Mác - Lênin, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa, giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng và đặc biệt là quyền làm chủ của Nhân dân. Việt Nam không chấp nhận mô hình dân chủ, nhân quyền của phương Tây, không sao chép mô hình dân chủ kiểu “đa nguyên chính trị, đa đảng đối lập”. Nhờ sự lãnh đạo vững vàng, sáng suốt của Đảng, Nhân dân ta đã vượt qua khủng hoảng kinh tế - xã hội, từng bước vươn lên đạt được những thành tựu to lớn: chính trị xã hội ổn định; quốc phòng an ninh được giữ vững; kinh tế tăng trưởng khá; xã hội cởi mở, đoàn kết; giá trị văn hóa của các dân tộc đang được khôi phục và phát triển; quan hệ quốc tế rộng mở, vị thế của đất nước được nâng cao. Với những thành tựu to lớn về mọi mặt đó Việt Nam đã được Liên hợp quốc tín nhiệm bầu làm thành viên của Hội đồng nhân quyền Liên hợp quốc khóa 2014 - 2016.

          Đến nay, Việt Nam đã ký kết, phê chuẩn hầu hết các công ước quốc tế về quyền con người, đồng thời đã nội luật hóa các công ước đó trong hệ thống pháp luật quốc gia Việt Nam. Hiến pháp 2013 (được Quốc hội khóa XIII, kỳ họp thứ 6 thông qua ngày 28/11/2013) lần đầu tiên quyền con người, quyền và nghĩa vụ công dân được quy định đầy đủ, trực tiếp, rõ ràng thành 1 chương (chương II). Đó là công dân có quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, theo hoặc không theo một tôn giáo nào…(Điều 24); quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, quyền tiếp cận thông tin, hội họp, lập hội, biểu tình… và việc thực hiện các quyền này do pháp luật quy định... (Điều 25). Những nguyên tắc về quyền con người cũng được ghi nhận bao gồm 3 nội dung lớn: Xác định rõ mối quan hệ giữa Nhà nước với người dân; nguyên tắc hạn chế quyền và nguyên tắc “suy luận vô tội”. Ví dụ, Điều 14 ghi: “Ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam các quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật”. Việc đảm bảo các quyền cơ bản của công dân sau hơn 30 năm đổi mới, đời sống vật chất, tinh thần của các tầng lớp Nhân dân được cải thiện rõ rệt, công cuộc xóa đói, giảm nghèo thu được kết quả tích cực. Chỉ số phát triển con người (HDI) tăng nhanh. Nhân dân ta được phát huy các quyền cơ bản trên tất cả các lĩnh vực chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội… phù hợp với đặc điểm, tình hình đất nước. Trong hợp tác quốc tế về bảo vệ và thúc đẩy quyền con người, chúng ta đã tham gia hầu hết các công ước của Liên hợp quốc về nhân quyền như: Công ước về quyền dân sự, chính trị; Công ước về quyền kinh tế, văn hóa, xã hội; Công ước về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ; Công ước về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt chủng tộc; Công ước về quyền trẻ em; Công ước về không áp dụng những hạn chế luật pháp đối với tội phạm chiến tranh và tội chống lại lòa người; Công ước về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia; Nghị định thư về ngăn chặn, trấn áp và trừng phạt tội buôn bán người, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em; Công ước của tổ chức lao động quốc tế (ILO) về chính sách việc làm… Trong khuôn khổ các đối thoại và hợp tác quốc tế về quyền con người cả song phương lẫn đa phương, các nước và các đối tác đều đánh giá cao những thành tựu mà Việt Nam đạt được trên lĩnh vực nhân quyền. Những đóng góp tích cực và hiệu quả của nước ta vào mục tiêu thúc đẩy và bảo vệ quyền con người, giữ vững các nguyên tắc cơ bản của pháp luật quốc tế về nhân quyền là bằng chứng khẳng định Đảng, Nhà nước ta luôn tôn trọng, bảo đảm các quyền cơ bản của người dân. Điều này không chỉ thể hiện ở việc kiện toàn hệ thống pháp luật, chính sách liên quan đến quyền con người mà còn được thực hiện trên tất cả các mặt tự do ngôn luận, báo chí, thông tin; tự do tín ngưỡng, tôn giáo; bảo đảm an sinh xã hội, xóa đói, giảm nghèo, giáo dục...

          Đáng tiếc trong thời gian qua, một số người, hoặc không hiểu, hoặc cố tình không hiểu đã có hành vi vi phạm pháp luật. Chẳng hạn, họ cho rằng, quyền biểu tình đã được quy định trong Hiến pháp 2013. Hay một số người cho rằng, Hiến pháp 2013 đã quy định công dân có quyền “lập hội” từ đó họ đã cho ra đời một số tổ chức mạng với nhóm khởi xướng và tổ chức “ký tên” tham gia, như “Tuyên bố” về “ Phong trào con đường Việt Nam”; “Tuyên bố của mạng lưới Blogger Việt Nam”; “Tuyên bố về thực thi quyền dân sự, chính trị”; Tuyên bố mạng “Diễn đàn xã hội dân sự”… Về mặt pháp lý, đây là những hành động và những tổ chức phi pháp. Bởi vì theo quy định của Điều 25, Hiến pháp 2013 “việc thực hiện các quyền này do pháp luật quy định”.

          Không phủ nhận rằng, hiện nay Việt Nam đang phải đối diện với không ít những vấn đề khó khăn về thực hiện quyền con người. Đó là sự phân hóa giàu nghèo, tình trạng quan liêu tham nhũng, suy thoái về tư tưởng, chính trị, đạo đức, lối sống, tình trạng người dân không được hưởng đầy đủ các hàng hóa, dịch vụ tương xứng với chất lượng và giá cả… Tuy nhiên, với việc nhận thức đúng đắn hơn, đầy đủ hơn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, tiếp tục hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa; xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân; phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; xây dựng và phát huy vai trò tư vấn, phản biện của Mặt trận Tổ quốc, của các tổ chức đoàn thể xã hội…, các quyền và tự do cơ bản của con người trên đất nước ta nhất định sẽ được bảo đảm ngày càng tốt hơn. Nhân quyền ở Việt Nam có bước tiến vững chắc gắn chặt với Hiến pháp và hệ thống pháp luật. Điều đó có nghĩa, quyền con người sẽ tồn tại vững chắc, lâu dài trong chế độ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam./.