QUY ĐỊNH 144 CỦA BỘ CHÍNH TRỊ KHOÁ XIII: NÓI LÀ LÀM

NVS

Ngày 09/5/2024, thay mặt Bộ Chính trị, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã ký ban hành Quy định số 144-QĐ/TW quy định về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới.

“Xây dựng các chuẩn mực đạo đức làm cơ sở cho cán bộ, đảng viên tự điều chỉnh hành vi ứng xử trong công việc hằng ngày” là nhiệm vụ được nhất trí cao tại Đại hội XIII của Đảng nhằm tiếp tục đẩy mạnh công cuộc xây dựng, chỉnh đốn Đảng trong tình hình mới. Triển khai thực hiện nhiệm vụ này, tại Kết luận số 21-KL/TW, ngày 25/10/2021 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIII xác định rõ yêu cầu: “Nghiên cứu, bổ sung hoàn thiện chuẩn mực đạo đức cách mạng của đảng viên, đạo đức công vụ, chuẩn mực, giá trị con người Việt Nam phù hợp với truyền thống văn hoá tốt đẹp của dân tộc làm cơ sở cho cán bộ, đảng viên, đội ngũ công chức, viên chức rèn luyện, nâng cao bản lĩnh chính trị, ý thức sâu sắc hơn trách nhiệm của mình trước Đảng và nhân dân”.

Quy định số 144 ra đời là sự kế thừa tư tưởng Hồ Chí Minh và là sự tiếp nối quan điểm của Đảng về giáo dục đạo đức cách mạng; là “dấu gạch nối” giữa quyết tâm chính trị và hành động thực tế của Đảng ta; tiếp tục minh chứng cho sự kiên định, kiên quyết, kiên trì thực hiện công cuộc xây dựng, chỉnh đốn Đảng trong sạch, vững mạnh.

Trong những năm qua, Đảng ta đã ban hành nhiều quy định, chuẩn mực, tiêu chí đạo đức của cán bộ, đảng viên. Nhiều “tấm chắn”, “barie” đã được dựng lên để cảnh báo, ngăn ngừa, bảo vệ cán bộ, đảng viên, tránh không sa lầy vào vũng bùn của suy thoái, tiêu cực, tham nhũng, lãng phí.

Những “liều kháng sinh mạnh” đã được sử dụng, những cuộc “đại phẫu” cũng đã được tiến hành với các vụ việc, vụ án tiêu cực, tham nhũng liên tiếp được mở ra. Quyết liệt, không khoan nhượng, không nương tay, với phương châm “không giới hạn, không vùng cấm, không đặc quyền, bất kể đó là ai”. Nhiều cán bộ, đảng viên cấp cao, giữ vị trí trọng trách, đứng đầu trong bộ máy của Đảng, Nhà nước vẫn vi phạm, thậm chí vi phạm gây hậu quả rất nghiêm trọng, ảnh hưởng xấu tới uy tín của Đảng, Nhà nước đã bị xử lý nghiêm khắc. Lòng tin trong cán bộ, đảng viên và Nhân dân về bản lĩnh và quyết tâm chính trị của Đảng làm trong sạch nội bộ, trong sạch xã hội đang được vãn hồi, bồi tụ trở lại. Nay, Bộ Chính trị ban hành Quy định số 144 là thêm một cơ sở nữa để lòng tin trong Nhân dân tiếp tục được củng cố vững chắc; khẳng định bản lĩnh của Đảng: Đã nói là làm. Và đã làm là làm đến nơi, đến chốn.

Với bố cục gọn, rõ, ngoài Điều 6 (tổ chức thực hiện); Quy định bao gồm 5 điều, tương ứng với 5 nhóm tiêu chí đạo đức được cụ thể hoá thành 19 khoản – cũng là 19 chuẩn mực đạo đức cách mạng mà mỗi cán bộ, đảng viên cần phải phấn đấu, rèn luyện và tuân thủ. Các điều khoản - chuẩn mực đạo đức - cô đọng, súc tích với tầm khái quát cao song cũng hết sức cụ thể, chi tiết, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ thực hiện mà Quy định nêu được đúc rút từ tiêu chuẩn đảng viên quy định tại Điều lệ Đảng; các quy định về những điều đảng viên không được làm, về trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ lãnh đạo chủ chốt các cấp, trước hết là Ủy viên Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Ủy viên BCH Trung ương; quy định về kiểm soát quyền lực và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác cán bộ; các Chỉ thị, Kết luận của Bộ Chính trị về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, gắn với thực hiện các Nghị quyết, Kết luận của Hội nghị Trung ương 4 khóa XI, XII, XIII về xây dựng, chỉnh đốn Đảng… Có thể khái quát tinh thần chung của các điều trong Quy định số 144-QĐ/TW của Bộ Chính trị như sau: Điều 1: Trách nhiệm đảng viên với Tổ quốc, với Nhân dân và với Đảng. Điều 2: Bản lĩnh đảng viên trong giai đoạn cách mạng mới. Điều 3: Phẩm giá đảng viên. Điều 4: Hành vi ứng xử của đảng viên trong các mối quan hệ. Điều 5: Vai trò gương mẫu, sự khiêm tốn, tu dưỡng suốt đời.

Đây là 5 chuẩn mực quan trọng để mỗi cán bộ từ cấp chiến lược, đến cấp cơ sở và từng đảng viên thường tự soi, tự sửa, tự rèn, tự điều chỉnh mình để giữ vững phẩm giá, nhân cách trong mọi môi trường công tác cũng như trong cuộc sống còn nhiều thách thức, khó khăn và không ít cám dỗ hiện nay. Đồng thời, 5 chuẩn mực đạo đức trên cũng là căn cứ để Đảng và cấp uỷ các cấp đánh giá phẩm chất, nhân cách, thái độ, hành vi của cán bộ, đảng viên; là cơ sở để Đảng rèn luyện, lựa chọn, bổ sung những đảng viên có đức, có tài, đủ tâm, đủ tầm để thực hiện nhiệm vụ cách mạng trong bối cảnh, tình hình hiện nay. Kế thừa, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm của Đảng về giáo dục đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên trong điều kiện mới, bên cạnh những vấn đề mang tính căn bản, rường cột về đạo đức; Quy định số 144-QĐ/TW của Bộ Chính trị nổi bật một số điểm đáng chú ý. Trước hết, đó là sự nhấn mạnh, đề cao bản lĩnh đảng viên thông qua quy định về “6 dám” - “Dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đổi mới, sáng tạo, dám đương đầu với khó khăn, thách thức, hành động vì lợi ích chung, vì nước, vì dân” (Khoản 3, Điều 2). Sự vận động, phát triển không ngừng của cách mạng Việt Nam trong một thế giới biến động khôn lường đòi hỏi bản lĩnh dám “xé rào”, vượt thoát khỏi những khuôn mẫu, “đường mòn, lối cũ” để sáng tạo, phát triển, giải quyết thấu đáo những vấn đề mới do thực tiễn đặt ra. Mặt khác, quá trình vận động, phát triển nội tại của Đảng cũng đặt ra yêu cầu cán bộ, đảng viên phải phát huy bản lĩnh, dám đấu tranh, dám nghiêm khắc đối diện, đấu tranh chống lại cái sai, cái xấu, cái ác; bảo vệ cái đúng, cái tốt, cái thiện. Thực trạng đáng báo động về tình trạng không ít cán bộ lãnh đạo các cấp có tâm lý sợ sai, đùn đẩy, né tránh, sợ trách nhiệm, tự biến mình thành những “con ốc”, “con rùa”, thu mình để “tự vệ” hiện nay càng cần phải đề cao bản lĩnh, khơi dậy dũng khí dấn thân, tinh thần tiên phong, dám đương đầu, dám đổi mới, sáng tạo, góp phần hoàn thiện chỉnh thể nhân cách của người cán bộ, đảng viên trong giai đoạn hiện nay.

Một điểm mới dễ nhận thấy nữa qua nghiên cứu các điều khoản của Quy định số 144-QĐ/TW của Bộ Chính trị đó là: đặc biệt đề cao sự trung thực, lòng tự trọng, danh dự, giữ gìn phẩm giá của người cán bộ, đảng viên. Điều 4 của Quy định dành riêng 2 khoản cho nội dung này. Cụ thể, Khoản 4 nêu tiêu chí “Trung thực, thẳng thắn, khách quan, công tâm, tích cực đấu tranh tự phê bình và phê bình, không giấu khuyết điểm, không nói sai sự thật; thấy đúng phải bảo vệ, thấy sai phải đấu tranh”. Khoản 5: “Nêu cao lòng tự trọng, danh dự, không cơ hội chính trị, tham vọng quyền lực, giữ gìn phẩm giá của người cán bộ, đảng viên, không để tác động lôi kéo, cám dỗ tiêu cực. Không để gia đình, người thân và người khác lợi dụng chức vụ, vị trí công tác để trục lợi”. Căn cứ vào nội dung nêu tại Quy định này thì lòng tự trọng, phẩm giá của cán bộ, đảng viên được nêu cao là nhằm “để bảo vệ uy tín, danh dự của bản thân và tổ chức đảng”; và biểu hiện cụ thể bằng hành động thực tế của việc bảo vệ danh dự, lòng tự trọng của cá nhân người lãnh đạo và tập thể được xác định tại điều khoản này là: “Thực hiện văn hoá từ chức khi không đủ khả năng, uy tín”. Với yêu cầu này, Quy định số 144-QĐ/TW tiếp tục làm rõ hơn, cụ thể hơn “Văn hóa từ chức” đã được nêu tại Quy định 41-QĐ/TW, ngày 03/11/2021 của Bộ Chính trị về việc miễn nhiệm, từ chức đối với cán bộ. Không chỉ quy định thành khoản riêng về vấn đề nêu cao lòng tự trọng, danh dự mà nhiều nội dung quy định khác sẽ chỉ thực hiện được nếu cán bộ, đảng viên có lòng tự trọng, biết giữ gìn danh tiết, phẩm giá của mình như: “Quản lý, sử dụng tài sản công đúng mục đích, đúng quy định; tiết kiệm và hiệu quả; không xa hoa, lãng phí thời gian, tiền bạc, công sức và các nguồn lực vật chất khác của tập thể và cá nhân”, (Khoản 2, Điều 3), “Trong sạch, không tham ô, tham nhũng, tiêu cực, không gây phiền hà, sách nhiễu” (Khoản 3, Điều 3), “kiên quyết đấu tranh với những biểu hiện chia rẽ, bè phái, cục bộ, lợi ích nhóm” (Khoản 1, Điều 4); “Kiên quyết đấu tranh, phê phán mọi hành vi né tránh, đùn đẩy, hoặc có tư tưởng trung bình chủ nghĩa, làm việc cầm chừng, sợ trách nhiệm, không dám làm” (Khoản 4, Điều 4)…

Cùng với những “liệu pháp mạnh” để điều trị căn bệnh suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống vẫn đang diễn biến phức tạp hiện nay; để góp phần nâng cao “thể lực”, sức đề kháng cho “cơ thể Đảng”, để đủ sức chống chọi với các loại virus, vi khuẩn độc hại, rất cần có những liều vắc xin hữu hiệu. Quy định 144-QĐ/TW được thực hiện một cách hiệu quả, nghiêm túc chính là liều vắc xin hữu hiệu đó, việc Bộ Chính trị ban hành Quy định 144 trong thời điểm hiện nay là rất cấp thiết, có ý nghĩa quan trọng..

Vậy tại sao trong thời điểm này – thời điểm “Đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay" như Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã khẳng định - Đảng ta lại ban hành tiếp một quy định mới về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên?

Xây dựng Đảng về đạo đức là một nhiệm vụ được Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta quan tâm thường trực ngay từ khi vận động thành lập Đảng và trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam kể từ khi Đảng ra đời cho đến nay. Ngay buổi đầu tiên, trong “giáo trình” huấn luyện cán bộ chuẩn bị cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam – tác phẩm “Đường cách mệnh” - vấn đề đạo đức cách mạng đã là nội dung đầu tiên được lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đề cập đến. Cho đến thời điểm hiện tại, dù đã có rất nhiều nỗ lực, cố gắng song vấn đề suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống đạo đức cách mạng của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên trong đó không ít cán bộ lãnh đạo cấp cao của Đảng và Nhà nước vẫn đang là căn bệnh trầm kha; đã, đang và sẽ còn gây nên nhiều hệ luỵ làm xói lở uy tín của Đảng, niềm tin của Nhân dân, làm lung lay chế độ nếu không được chấn chỉnh một cách quyết liệt và hiệu quả.

Như vậy, việc Bộ Chính trị ban hành Quy định 144, xét về quan điểm chỉ đạo và những vấn đề cốt lõi được đề cập đều không mới nhưng lại hết sức cần thiết trong thời điểm hiện nay, toàn Đảng đang chuẩn bị cho Đại hội Đảng các cấp, tiến tới Đại hội XIV của Đảng. Quy định sẽ vừa là tiêu chí, chuẩn mực để cán bộ, đảng viên hướng tới rèn luyện, phấn đấu, tự điều chỉnh hành vi, thái độ ứng xử trong công việc, cuộc sống hằng ngày; đồng thời cũng là tiêu chuẩn để cấp uỷ, tổ chức sàng lọc, xem xét, đánh giá, lựa chọn, bố trí cán bộ; là căn cứ để quần chúng Nhân dân tham gia giám sát, góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền.

Kế thừa tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng, tổng hợp các nội dung liên quan đến tiêu chuẩn đảng viên, tiêu chí đạo đức đã được quy định tại Điều lệ Đảng và các văn bản đã ban hành; Quy định của Bộ Chính trị lần này có những điểm đáng chú ý khá nổi bật.

Đề cao tinh thần “sáu dám”

Khoản 3, Điều 2 Quy định 144 xác định tiêu chí cán bộ, đảng viên phải “Dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đổi mới, sáng tạo, dám đương đầu với khó khăn, thách thức, hành động vì lợi ích chung, vì nước, vì dân”. Kiên định nền tảng tư tưởng của Đảng, vững vàng trước khó khăn, thử thách, chủ động nâng cao kiến thức, kỹ năng; năng lực công tác; song trước yêu cầu đổi mới sâu rộng để phát triển nhanh, bền vững đất nước trong bối cảnh tình hình đất nước, thế giới diễn biến mau lẹ, phức tạp, khó lường đặt ra nhiều vấn đề mới, khó, chưa có tiền lệ, cần phải giải quyết; đòi hỏi cán bộ, đảng viên, trước hết là những người đứng đầu đơn vị, tổ chức, địa phương, lĩnh vực... phải có bản lĩnh dám “xé rào”, vượt lên khỏi những khuôn mẫu, “đường mòn, lối cũ” để sáng tạo, phát triển, giải quyết thấu đáo những vấn đề mới do thực tiễn đặt ra. Bên cạnh đó, xây dựng, chỉnh đốn Đảng, đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực đang là yêu cầu sống còn của Đảng; đòi hỏi cán bộ, đảng viên phải phát huy bản lĩnh, dám đấu tranh, dám nghiêm khắc đối diện, đấu tranh chống lại cái sai, cái xấu, cái ác; bảo vệ cái đúng, cái tốt đẹp, cái thiện. Hơn thế, trong thời điểm hiện tại, khi công cuộc chống tham nhũng đang đi vào giai đoạn quyết liệt, nhiều cán bộ, trong đó có cán bộ cấp cao mắc sai phạm, bị xử lý nghiêm khắc; không ít cán bộ lãnh đạo các cấp có tâm lý sợ sai, đùn đẩy, né tránh, sợ trách nhiệm đang tự biến mình thành những “con ốc”, “con rùa”, thu mình để “tự vệ”. Việc quy định và thực hiện tiêu chí “6 dám” sẽ khơi dậy dũng khí dấn thân, tinh thần tiên phong và bản lĩnh dám đương đầu, dám đổi mới, sáng tạo, góp phần hoàn thiện chỉnh thể nhân cách của người cán bộ, đảng viên trong giai đoạn hiện nay.

Tại khoản 5, Điều 3 quy định: cán bộ, đảng viên phải “Nêu cao lòng tự trọng, danh dự, không cơ hội chính trị, tham vọng quyền lực, giữ gìn phẩm giá của người cán bộ, đảng viên, không để tác động lôi kéo, cám dỗ tiêu cực. Không để gia đình, người thân và người khác lợi dụng chức vụ, vị trí công tác để trục lợi; bảo vệ uy tín, danh dự của bản thân và tổ chức đảng. Thực hiện văn hoá từ chức khi không đủ khả năng, uy tín đặc biệt, nêu cao lòng tự trọng, danh dự, không cơ hội chính trị, tham vọng quyền lực, giữ gìn phẩm giá của người cán bộ, đảng viên.

Quy định của Bộ Chính trị lần này có nhiều điểm đáng chú ý, trong đó coi trọng tinh thần nói thẳng, nói thật, không ngại hy sinh gian khổ, không ngừng nâng cao trình độ mọi mặt của đội ngũ cán bộ, đảng viên. Điều này rất phù hợp với yêu cầu từ thực tế trong bối cảnh nước ta đang tập trung cao cho công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế sâu rộng./.