ĐỊNH DANH CÁ NHÂN TRÊN MẠNG XÃ HỘI KHÔNG CHỈ RIÊNG VIỆT NAM

Hoa Súng

Môi trường mạng xã hội bên cạnh những yếu tố tích cực cũng hàm chứa những tiêu cực. Xác thực tài khoản mạng xã hội là một trong những biện pháp hữu hiệu, quan trọng để ngăn ngừa, xử lý tội phạm lừa đảo trực tuyến và có tác dụng đẩy lùi những nhận thức sai lầm của một bộ phận người dùng internet. Mạng xã hội là ảo nhưng tổn hại gây ra là thật. Chính các thế lực thù địch nhận rõ điều đó nên cũng đang triệt để lợi dụng mạng xã hội để chống phá cách mạng Việt Nam. Bên cạnh đó, trên không gian mạng xuất hiện những bình luận gây tranh cãi, thậm chí ác ý, mang tính thù địch, những thông tin xuyên tạc, sai lệch lan tràn trên mạng xã hội dưới những tài khoản ẩn danh, tài khoản ảo. Cùng với đó, những phần tử xấu sử dụng tài khoản với danh tính giả mạo đã lừa đảo nhiều người với số tiền không hề nhỏ.

Trên mạng xã hội Facebook tính từ tháng 9/2024 cho phép người dùng tham gia vào các cuộc thảo luận mà không cần tiết lộ danh tính thật. Bình luận ẩn danh cũng có thể giúp tạo ra không gian mạng an toàn để mọi người có thể chia sẻ những cảm xúc, suy nghĩ mà không sợ bị phán xét. Vì thế, sẽ có nhiều ý kiến đa dạng và khách quan hơn. Song, bên cạnh ưu điểm, việc cho phép những bình luận ẩn danh cũng tồn tại mặt trái, đó là sẽ xuất hiện hiện tượng một số người dùng giấu đi danh tính nhằm tung tin giả mạo, xúc phạm người khác, đe dọa, lừa đảo trực tuyến.

Theo nghiên cứu của hãng bảo mật Kaspersky, ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương, cứ 10 người dùng thì có 3 người thừa nhận đang sở hữu tài khoản mạng xã hội không dùng tên và ảnh thật, không có thông tin nhận dạng cá nhân. Trong đó, mạng xã hội có số người dùng giấu danh tính nhiều nhất là Facebook (chiếm đến 70%), tiếp theo là Youtube và Instagram. Thông qua khảo sát cũng chỉ ra thực tế, việc tính năng ẩn danh cho phép các cá nhân dễ dàng thực hiện những hành vi bất chính, gây hại cho những tổ chức, cá nhân do người dùng cảm thấy ít phải chịu trách nhiệm hơn với những phát ngôn đi quá giới hạn. Riêng khu vực Đông Nam Á, với lượng người dùng mạng xã hội tương tác nhiều nhất thế giới cũng đang chứng kiến sự gia tăng các vụ lừa đảo trên mạng xã hội và trang thương mại điện tử. Trong đó tại Singapore, theo thống kê của Cảnh sát, tổng số vụ lừa đảo đạt kỷ lục 46.563 vụ vào năm 2023, với tổng thiệt hại lên tới 486 triệu đô la Mỹ.

Trước tình trạng trên, Chính phủ nhiều quốc gia trên thế giới đã có các biện pháp siết chặt việc quản lý tài khoản mạng xã hội, từ giới hạn độ tuổi người sử dụng cho đến định danh người dùng. Cụ thể, vì lo ngại những tác hại đối với sức khỏe thể chất và tinh thần của trẻ em, ngày 28/11/2024, Thượng viện Australia đã thông qua luật cấm người dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội.

Đối với Pháp, năm 2023, nước này cũng đã đề xuất lệnh cấm sử dụng mạng xã hội đối với trẻ em dưới 15 tuổi. Người dùng có thể không phải thực hiện lệnh cấm này nếu có sự đồng ý của cha mẹ, song phụ huynh phải giám sát và chịu trách nhiệm với thông tin đăng tải trên mạng xã hội của con. Còn tại Tây Ban Nha, một thẩm phán đã lên tiếng kêu gọi mọi người chấm dứt tình trạng ẩn danh trên mạng xã hội sau những thông tin sai lệch trực tuyến, với nội dung thù hận nhằm vào người di cư.

Luật Quy định chung về bảo vệ dữ liệu (GDPR) của Liên minh châu Âu đề cập đến cá nhân có thể được nhận. Theo đó, bất kỳ cá nhân nào có thể được phân biệt với người khác thì được coi là có thể nhận diện được. Đây là người có thể được nhận diện một cách trực tiếp hoặc gián tiếp, đặc biệt qua công cụ nhận diện (identifier) như tên, số chứng minh thư, dữ liệu vị trí, công cụ định danh trực tuyến (online identifier) hoặc qua một hoặc những yếu tố đặc thù về danh tính thể chất, tâm lý, di truyền, tinh thần, kinh tế, văn hóa, xã hội của người đó.

Tại Trung Quốc, để có được tài khoản xã hội, người dân phải đăng ký với cơ quan chức năng với các nội dung: Tên thật, số chứng minh nhân dân, số điện thoại di động thật. Người dân không được sử dụng mạng xã hội nước ngoài mà chỉ được sử dụng mạng xã hội nội địa như Sina Weibo, Wechat, Tencent QQ, Douyin... Thậm chí, nhiều tài khoản mạng xã hội còn liên kết với tài khoản ngân hàng của cá nhân đó để tạo mã quét QR, dùng cho thanh toán các chi phí trong cuộc sống. Người có tài khoản đó phải được định danh cụ thể và phải bảo vệ chặt chẽ tài khoản của mình. Như vậy, việc quy định định danh cá nhân không còn riêng nước ta mà là câu chuyện của nhiều quốc gia trên thế giới, với mục đích bảo vệ quyền con người trước tác động tiêu cực của mạng xã hội.