Đặc
trưng cơ bản của quyền con người, quyền công dân
-
Tính phổ biến và tính đặc thù về văn hóa, dân tộc
Tính phổ biến của quyền con người
nghĩa là quyền con người thuộc về tất cả mọi người, không có sự phân biệt đối xử
về chủng tộc, màu da, giới tính, ngôn ngữ, tôn giáo, chính kiến, địa vị xã hội,
hoàn cảnh kinh tế, lãnh thổ, khu vực địa lý v.v... "Trên thực tế tính phổ
biến là bản chất của quyền con người: tất cả mọi người đều được hưởng quyền
con người; tất cả các nhà nước, các thể chế dân sự cần phải bảo vệ quyền con
người"[1].
Tính phố
biến của quyền con người đã được luật pháp quốc tế công nhận. Do vậy, nó đòi hỏi
các nhà nước phải hoàn thành nghĩa vụ tôn trọng ở khắp mọi nơi, tuân thủ và bảo
vệ tất cả các quyền cho mọi người, mọi công dân, phù hợp với Hiến chương Liên
hợp quốc, Bộ luật nhân quyền quốc tế và các văn kiện quốc tế khác liên quan đến
quyền con người.
Quyền
công dân là các quyền con người phổ biến được áp dụng cho công dân của mỗi quốc
gia, song do được hình thành theo cơ chế hiến pháp và phản ánh những truyền thống
đa dạng về lịch sử, chính trị, văn hóa, pháp lý nên quyền công dân thể hiện rõ
tính đặc thù của quyền con người. Giữa các quốc gia mức độ hưởng thụ quyền công
dân là khác nhau, đặc biệt là các quyền tham gia công việc nhà nước và xã hội,
quyền được tiếp cận với các dịch vụ xã hội cơ bản, các quyền của phụ nữ, bình đẳng
giới v.v..
Mối
quan hệ giữa tính phổ biến và tính phụ thuộc đã được Tuyên bố Viên và chương
trình hành động (1993) nhấn mạnh: “Trong khi phải luôn ghi nhớ ý nghĩa của tính
đặc thù dân tộc, khu vực và bối cảnh khác nhau về lịch sử, văn hóa, tôn giáo,
các quốc gia không phân biệt hệ thống chính trị, kinh tế, văn hóa có nghĩa vụ đề
cao và bảo vệ các quyền và tự do cơ bản”[2].
- Tính không thể chuyển nhượng
(Inalienability)
Các quyền con người, quyền công dân như quyền sống,
quyền tự do và an ninh cá nhân; quyền không bị tra tấn hay hạ nhục; quyền tiếp
cận các dịch vụ y tế, giáo dục... đều là những quyền không thể chuyển nhượng vì
nó thuộc sở hữu vốn có của con người. Các quyền này không phải là sự ban phát,
tùy tiện rút bỏ hay tước đoạt. Các quyền và tự do cơ bản như đã được ghi nhận
trong Bộ luật nhân quyền quốc tế đều là các quyền bình đẳng và không thể chuyển
nhượng[3]. Những vi
phạm về quyền con người, quyền công dân cần được các quốc gia xử lý bằng những
cơ chế, biện pháp kịp thời, hữu hiệu.
- Tính không thể phân chia (Indivisibity)
Tính
không thể phân chia của quyền con người, quyền công dân có nghĩa là, các quyền
dù ở lĩnh vực dân sự, chính trị hay kinh tế, xã hội và văn hóa thì chúng đều có
tầm quan trọng như nhau và tạo nên một chỉnh thế thống nhất đòi hỏi phải thực
thi đồng thời. Không nhóm quyền nào được coi là đặc quyền, giữ vị trí cao hơn
so với nhóm quyền khác. Các quyền đều có vị trí bình đẳng đối với hiện thực hóa
bản chất và chân giá trị con người. Nhiều năm trước đây, trong thời kỳ chiến
tranh lạnh, một số quốc gia xã hội chủ nghĩa đã thể hiện sự ưu tiên đối với
nhóm quyền kinh tế, xã hội và văn hóa hơn nhóm quyền dân sự, chính trị. Trong
khi Mỹ và nhiều quốc gia châu Âu lại thể hiện sự ưu tiên đối với quyền dân sự,
chính trị. Mâu thuẫn này đã được giải quyết bằng việc công nhận các quyền con
người là quan trọng như nhau tại Hội nghị quốc tế về quyền con người tại Viên
(Áo, 1993).
- Tính liên hệ và phụ thuộc lẫn nhau
(Interrelation, Interdependence)
Quyền
con người, quyền công dân có phạm vi rộng, bao trùm nhiều lĩnh vực: chính trị,
dân sự, kinh tế, xã hội và văn hóa. Các quyền trong mỗi lĩnh vực là khác nhau,
có quyền đòi hỏi nghĩa vụ tức thì, có quyền đòi nghĩa vụ hiện thực hóa từng bước
có tiến bộ; có quyền đòi hỏi phải có biện pháp, có quyền đòi hỏi cả biện pháp vả
kết quả v.v... Tuy nhiên, các quyền con người, quyền công dân, đều có mối quan
hệ tương tác và phụ thuộc lẫn nhau. Việc thực thi các quyền kinh tế cấp bách
không thể bỏ qua hay vi phạm quyền dân sự, chính trị hay quyền xã hội, văn hóa.
Quyền thoát khỏi đói nghèo, có mức sống thích đáng, gắn bó chặt chẽ với quyền tự
do ngôn luận, báo chí và tham gia quản lý nhà nước, xã hội. Quyền về việc làm,
thu nhập có mối liên hệ không thể tách rời với quyền được giáo dục, chăm sóc sức
khỏe. Quyền về môi trường không thể bảo đảm có hiệu quả nếu thiếu các quyền
như: quyền tiếp cận thông tin, quyền khiếu nại, tố cáo, bồi thường thiệt hại
v.v...
Hoằng Tháo
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét