PHÒNG, CHỐNG ĐẠI DỊCH COVID - 19 LÀ TRÁCH NHIỆM CỦA NHÀ NƯỚC

VÀ BỔN PHẬN CỦA CÔNG DÂN

Nhân Trần

Kỳ 3. Thực tiễn trách nhiệm của hệ thống chính trị, trách nhiệm của Nhà nước, bổn phận của công dân trong phòng, chống đại dịch COVID-19

a) Trách nhiệm vào cuộc của toàn hệ thống chính trị từ trung ương đến địa phương

- Ban hành các văn bản chỉ đạo quyết liệt: Trước diễn biến phức tạp của dịch bệnh COVID-19, làm ảnh hưởng lớn đến sự phát triển kinh tế và đời sống của các tầng lớp Nhân dân, Đảng, Nhà nước đều xác định phòng, chống dịch bệnh COVID-19 là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, huy động sự tham gia tích cực, quyết liệt của các bộ, ngành, địa phương và toàn thể Nhân dân. Ngày 30/1/2020, Ban Bí thư Trung ương Đảng đã có công văn số 79-CV/TW, trong đó yêu cầu cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân khẩn trương vào cuộc, xác định phòng chống dịch là một nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách phải tập trung lãnh đạo, chỉ đạo, huy động toàn hệ thống chính trị, lực lượng vũ trang, toàn dân khẩn trương, quyết liệt thực hiện các biện pháp phòng, chống dịch.

Trước tình hình dịch bệnh, Thủ tướng ký Quyết định 447/QĐ-TTg ngày 1/4/2020 về việc công bố dịch COVID-19, tiếp theo Quyết định số 173/QĐ-TTg ngày 01/02/2020 về việc công bố dịch viêm đường hô hấp cấp do chủng mới của vi rút Corona gây ra, đây là cơ sở, căn cứ cho việc hoạch định, ban hành những chính sách tiếp theo trong công tác phòng chống dịch bệnh. Ngày 30/03/2020, Thủ tướng đồng ý công bố dịch COVID-19 trên toàn quốc, đồng thời nhấn mạnh "Hệ thống của chúng ta trên dưới một lòng, quyết tâm ngăn chặn có hiệu quả COVID-19 ở nước ta", Thủ tướng nhấn mạnh đây là thời điểm có tính chất quyết định đến cục diện cuộc chiến chống COVID-19. Ngày 31/03/2020, Thủ tướng Chính phủ ký Chỉ thị số 16-CT/TTg về việc thực hiện các biện pháp cấp bách phòng, chống dịch COVID-19, trong đó đề cập đến việc “thực hiện cách ly toàn xã hội trong vòng 15 ngày kể từ 0 giờ ngày 01 tháng 4 năm 2020 trên phạm vi toàn quốc theo nguyên tắc gia đình cách ly với gia đình, thôn bản cách ly với thôn bản, xã cách ly với xã, huyện cách ly với huyện, tỉnh cách ly với tỉnh” nhằm đảm bảo ở mức cao nhất công tác kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh. Ngày 01/04/2020, Thủ tướng đã chính thức ký quyết định công bố dịch COVID-19 trên toàn quốc. Quyết định đã nêu rõ “tính chất, mức độ nguy hiểm của dịch bệnh này là ở nhóm A, nguy cơ ở mức độ đại dịch toàn cầu”...

Để ngăn ngừa các hành vi vi phạm pháp luật làm ảnh hưởng đến công tác phòng, chống dịch bệnh của cả nước, ngày 30/3/2020 Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Hướng dẫn số 45/TANDTC-PC về xét xử tội phạm liên quan đến phòng, chống dịch bệnh COVID-19. Trên cơ sở đó, một số địa phương đã tham mưu ban hành các quy định về chế tài xử phạt vi phạm pháp luật về phòng, chống COVID-19 (Công văn số 925/STP-PBGDPL của Sở Tư pháp TP. Hà Nội ngày 05/4/2020 quy định chi tiết mức phạt đối với 13 hành vi vi phạm các quy định về phòng, chống COVID-19...)

Những quyết sách và thành tựu đã thể hiện quan điểm nhất quán, đúng đắn và kịp thời của Đảng và Nhà nước ta, đồng thời khẳng định sự đồng lòng, nhất trí trong mối quan hệ giữa Nhà nước với Nhân dân, giữa Nhân dân với Nhà nước. Bên cạnh việc quyết liệt ngăn chặn tốc độ lây lan của dịch, nhanh chóng xác minh nguồn lây để phong tỏa, dập dịch thì chính quyền, các cơ quan chức năng từ Trung ương tới địa phương đều tuân thủ nghiêm quyết sách của Chính phủ là đối xử nhân văn, đầy tinh thần trách nhiệm với bệnh nhân và những người được cách ly, giám sát sức khỏe. Cho đến nay, mọi chi phí cho việc cách ly, phong tỏa, xét nghiệm, chữa trị… đều do Chính phủ gánh vác. Với những chỉ đạo kiên quyết, sâu sát tới từng địa phương, những chính sách và hành động của Đảng, Chính phủ vừa quyết liệt vừa mang đậm tính nhân văn trong việc phòng, chống dịch COVID-19 đã nhận được đồng tình, ủng hộ rộng khắp của người dân Việt Nam.

- Phát huy trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan, tổ chức:
Tại các cuộc họp để chỉ đạo biện pháp chống dịch, Thủ tướng đã quán triệt dứt khoát: “Các ngành, địa phương phải vào cuộc tích cực, không được chủ quan. Đồng chí nào chủ quan phải bị xử lý nghiêm túc. Đừng thấy dịch bệnh là bình thường, phải thấy đây là vấn đề rất nóng”. Thực tế đã có những trường hợp người đứng đầu bị điều chuyển hoặc kiểm điểm do lơ là, thiếu trách nhiệm trong công tác phòng dịch. Thực hiện lời kêu gọi của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, quán triệt và chấp hành nghiêm sự lãnh đạo, chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Ban Chỉ đạo quốc gia về phòng, chống dịch bệnh, người đứng đầu Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng đã tổ chức quán triệt sâu sắc trong toàn quân về tinh thần “chống dịch như chống giặc”; coi đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, nhiệm vụ chiến đấu của Quân đội trong thời bình; bất luận trong tình huống nào, Quân đội cũng phải là lực lượng xung kích, đi đầu trong phòng, chống dịch COVID-19.

Những động thái, chỉ đạo kiên quyết như trên thể hiện vai trò, trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền địa phương trong việc góp phần cùng cả nước chung tay kiểm soát dịch bệnh. Triển khai Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ, người đứng đầu các cấp, các ngành, địa phương đã quyết liệt vào cuộc. Tinh thần của chỉ đạo mạnh mẽ, kiên quyết từ người đứng đầu Chính phủ về phòng, chống dịch bệnh đã được lan tỏa và thể hiện trong hoạt động của từng cấp, ngành và người dân để vừa chống dịch, vừa bảo đảm các mục tiêu tăng trưởng cũng như phát triển kinh tế - xã hội; duy trì sự ổn định của mỗi địa phương.

- Trách nhiệm tuyên truyền, phổ biến về các biện pháp phòng, chống dịch bệnh và các quy định của pháp luật liên quan về phòng, chống dịch bệnh: Ngay từ ban đầu, việc tuyên truyền về virus SARS-CoV-2 và chiến lược ứng phó với dịch bệnh đã được Chính phủ, các cơ quan, tổ chức nhà nước thực hiện minh bạch; chi tiết về các triệu chứng, các biện pháp phòng bệnh và các địa điểm xét nghiệm đều được công bố, cập nhật thường xuyên trên các phương tiện truyền thông đại chúng, các trang web của Chính phủ, các mạng xã hội, Website của Bộ Y tế và các bộ, ban ngành, các cơ quan nhà nước; treo áp-phích tại các bệnh viện, công sở, các khu dân cư, các khu chợ. Những nội dung trên còn được phát đi bằng hình thức tin nhắn gửi tới điện thoại của người dân và lời khuyến nghị trước khi mỗi người thực hiện các cuộc điện thoại..., qua đó tạo hiệu quả tuyên truyền sâu rộng và kịp thời đến mọi tầng lớp nhân dân. Nhận thức được vai trò, tầm quan trọng của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) trong việc phòng chống, ngăn chặn đẩy lùi nguy cơ dịch bệnh bùng phát trên diện rộng, Bộ, ngành Tư pháp đã vào cuộc rất khẩn trương, triển khai bài bản, quy mô, có nhiều hoạt động, hình thức sáng tạo, bước đầu phát huy hiệu quả, đóng góp thiết thực vào việc thực hiện nhiệm vụ chính trị của đất nước. Trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ được giao, công tác chỉ đạo, hướng dẫn công tác PBGDPL về phòng, chống dịch bệnh nói chung, dịch bệnh COVID-19 nói riêng được Bộ Tư pháp quan tâm thực hiện. Ngày 07/02/2020, Bộ Tư pháp đã ban hành Công văn số 362/BTP-PBGDPL hướng dẫn các bộ, ngành, địa phương tăng cường tổ chức PBGDPL về các vấn đề dư luận xã hội quan tâm, trong đó có công tác phòng, chống dịch bệnh COVID-19. Tại Công văn này, Bộ Tư pháp đề nghị các bộ, ngành, đoàn thể trung ương và địa phương chỉ đạo, hướng dẫn cơ quan, tổ chức, đơn vị, cán bộ, công chức và người lao động thuộc phạm vi quản lý quán triệt đầy đủ, thực hiện nghiêm túc các văn bản chỉ đạo có liên quan nhằm ngăn chặn dịch bệnh COVID-19 với tinh thần khẩn trương, nghiêm túc, thực hiện quyết liệt các biện pháp do Thủ tướng Chính phủ và các bộ, ngành đề ra, trong đó chú trọng việc quán triệt, phổ biến, vận động cán bộ, Nhân dân tự giác tuân thủ, chấp hành các quy định pháp luật liên quan đến việc phòng, chống dịch bệnh. Bên cạnh đó, Bộ Tư pháp đã đẩy mạnh thông tin pháp luật, biên soạn tài liệu về các quy định trong Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm; Luật Khám bệnh, chữa bệnh; Bộ luật Hình sự; pháp luật xử lý vi phạm hành chính, Luật Bảo vệ môi trường; Luật An toàn thực phẩm; Luật Bảo hiểm y tế; Luật Bảo vệ sức khỏe nhân …, nhất là các quy định pháp luật về cách ly y tế, trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong phòng, chống dịch bệnh, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến công tác này để đăng tải trên Trang thông tin điện tử PBGPDL (https://pbgdpl.moj.gov.vn/Pages/Trang-chu.aspx) và fanpage Phổ biến, giáo dục pháp luật (https://www.facebook.com/Phổ-biến-Giáo-dục-Pháp-luật-101326847932580). Hình thức tài liệu đăng tải phong phú như: tờ gấp pháp luật, hỏi đáp pháp luật, graphic; các thông tin về thực tiễn thi hành các quy định pháp luật về phòng, chống COVID-19.

Trên cơ sở hướng dẫn của Bộ Tư pháp, Sở Tư pháp các địa phương đã phát huy vai trò chủ động trong tham mưu chỉ đạo, hướng dẫn, tổ chức triển khai các hoạt động PBGDPL về phòng, chống dịch bệnh một cách nghiêm túc, sáng tạo. Qua theo dõi, đến nay 100% các Sở Tư pháp đã ban hành theo thẩm quyền hoặc tham mưu Uỷ ban nhân dân/Hội đồng phối hợp PBGDPL cùng cấp ban hành văn bản chuyên đề triển khai thực hiện Công văn số 362/BTP-PBGDPL của Bộ Tư pháp (54 địa phương) hoặc lồng ghép trong Kế hoạch công tác PBGDPL (09 địa phương).

Các hình thức PBGDPL về phòng, chống dịch bệnh được các địa phương chỉ đạo, tổ chức thực hiện là: PBGDPL trên các phương tiện thông tin đại chúng, qua hệ thống loa truyền thanh cơ sở, biên soạn tài liệu; chú trọng việc ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác này (thông qua các chuyên trang, chuyên mục PBGDPL trên Trang thông tin PBGDPL của Sở Tư pháp, Cổng Thông tin điện tử PBGDPL của địa phương; qua các ứng dụng của mạng xã hội như facebook, zalo). Nhiều địa phương đã tích cực tham mưu đổi mới phương thức thực hiện, mang lại hiệu ứng tốt. Những kết quả bước đầu trong công tác PBGDPL về phòng, chống dịch bệnh COVID-19 đã thể hiện quyết tâm, sự vào cuộc kịp thời, trách nhiệm của Bộ, ngành Tư pháp, đóng góp thiết thực cùng cả nước phòng, chống có hiệu quả dịch bệnh COVID-19.

 b) Bổn phận, trách nhiệm của công dân trong công tác phòng chống dịch COVID-19

Một trong những chủ đề được quan tâm hàng đầu đó là ý thức và trách nhiệm công dân, trách nhiệm xã hội đối với công tác này. Bên cạnh sự vào cuộc quyết liệt của các ngành, các cấp thì ý thức và trách nhiệm, sự đồng lòng của mỗi công dân trong phòng, chống dịch bệnh là yếu tố then chốt mang lại thành công trong cuộc chiến với Đại dịch COVID-19, qua đó góp phần bảo vệ bản thân, cộng đồng và đẩy lùi dịch bệnh. Trước hết, mỗi công dân dù ở bất cứ cương vị nào cũng cần hết sức tin tưởng vào các quyết sách, biện pháp của Chính phủ; cần thực hiện nghiêm chỉnh quy định khai báo sức khỏe, khai thông tin liên quan một cách trung thực, chính xác, không gian dối hoặc cố tình che giấu thông tin. Đặc biệt là tự có ý thức, nhận thức, thực hiện nghiêm những biện pháp tự bảo vệ sức khỏe bản thân, gia đình và cộng đồng theo khuyến cáo của Bộ Y tế. Kịp thời phản ánh những thông tin liên quan đến dịch bệnh COVID-19 qua đường dây nóng và các cơ quan chức năng tại địa phương.

Ý thức trách nhiệm công dân còn đến từ sự tỉnh táo khi tiếp nhận thông tin từ mạng xã hội, không chia sẻ, đăng lại hay cổ xúy cho những quan điểm sai lệch, bài viết không kiểm chứng, hình ảnh giả trên mạng xã hội. Bằng cách đó, sẽ không để các thế lực thù địch kích động, lợi dụng để tung tin bịa đặt gây hoang mang trong xã hội, gây chia rẽ khối đoàn kết thống nhất toàn dân. Việc nâng cao ý thức công dân và thể hiện trách nhiệm xã hội của mỗi người trong lúc này chính là thể hiện rõ nhất về tinh thần yêu nước, từ đó tạo lên sức mạnh chiến thắng dịch bệnh. Hành động của Chính phủ đã khơi dậy tinh thần trách nhiệm đối với cộng đồng từ phía các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân, các văn nghệ sỹ để họ tự nguyện san bớt gánh nặng đang đè lên vai Chính phủ. Đã có nhiều tập đoàn, công ty, ngân hàng, các tổ chức, cá nhân đóng góp cho việc phòng, chống dịch của cả nước. Thời gian qua, để đối phó với dịch, hàng loạt biện pháp được triển khai, nhiều chỉ đạo, quyết định mạnh mẽ được đưa ra để ngăn ngừa sự lây lan của dịch trong cộng đồng. Trong đó, việc tổ chức sàng lọc, cách ly những người đến từ vùng dịch hoặc có nguy cơ nhiễm bệnh được đặt lên hàng đầu. Những khuyến cáo, tuyên truyền để vận động người dân nâng cao ý thức tự bảo vệ mình, bảo vệ cộng đồng cũng liên tục được phát đi với hy vọng thấm sâu và lan tỏa đến từng khu phố, từng nhà, từng người dân. Rõ ràng, cùng với trách nhiệm và ý thức của mỗi cá nhân, cả hệ thống chính trị đã vào cuộc với quyết tâm “chống dịch như chống giặc”, việc bảo vệ sức khỏe nhân dân được coi là mục tiêu ưu tiên hàng đầu. Nhiều cán bộ, chiến sĩ thức thâu đêm để khoanh vùng, dập dịch, thực hiện nhiều biện pháp dự phòng; chính quyền cũng quyết định trích ngân sách số tiền lớn nhằm phục vụ công tác phòng, chống dịch... Những nỗ lực đó được xã hội ghi nhận, người dân đồng lòng làm theo hướng dẫn của cơ quan chuyên môn và chính quyền sở tại.

Tuy nhiên, trong khi cả hệ thống chính trị và người dân tích cực chung tay thực hiện các biện pháp phòng, chống dịch, có một thực tế đáng phải suy ngẫm và lên án. Ðó là còn một bộ phận người dân vẫn thiếu ý thức trách nhiệm, phản ứng bất hợp tác, không chấp hành nghiêm những khuyến cáo của ngành y tế; cố tình vi phạm như khai gian trong hồ sơ khai báo y tế, trốn cách ly, hoặc nhờ người khác đi cách ly thay mình, tụ tập đông người. Nhiều trường hợp lợi dụng diễn biến của dịch bệnh, thường xuyên đăng tải những thông tin không chính xác, bịa đặt về tình hình dịch bệnh, lan truyền những biện pháp phòng ngừa không đúng, không có căn cứ, gây hoang mang dư luận. Thậm chí, có những đối tượng còn chia sẻ trên mạng xã hội những nội dung, hình ảnh giả, không đúng sự thật về những người bệnh mắc COVID-19.   Thực tiễn, vẫn còn nhiều hiện tượng nhiều cơ sở y tế đã lợi dụng việc khan hiếm khẩu trang đầu cơ, tăng giá bán cho người dân xung quanh việc mua bán các thiết bị y tế phục vụ phòng, chống dịch như: khẩu trang, nước rửa tay khô; nhiều cơ sở sản xuất vật tư y tế, cá nhân hoạt động bất hợp pháp đã tổ chức sản xuất vật tư ý tế gồm khẩu trang, nước sát khuẩn giả... đã gây rất nhiều áp lực cho công tác phòng, chống dịch bệnh