MỘT SỐ KẾT QUẢ VỀ NHÂN QUYỀN Ở VIỆT NAM THỜI GIAN QUA

Kể từ khi có bản Hiến pháp đầu tiên (năm 1946) cho tới nay, Việt Nam đã 4 lần sửa đổi hiến pháp; trong các bản Hiến pháp 1946, 1959, 1980, 1992, 2013, quyền con người ngày càng được qui định toàn diện, đầy đủ hơn.

Nếu như trong các bản Hiến pháp 1946, 1959, 1980, 1992 mới chỉ hiến định Quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, thì đến bản Hiến pháp năm 2013 đã kế thừa và có bước phát triển mới trong hiến định quyền con người. Theo đó, Hiến pháp năm 2013 dành một chương là Chương II hiến định: Quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử lập pháp nước ta, quyền con người được hiến định rõ thành các chế định cơ bản trong hiến pháp. Điều này phản ánh nội dung quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân thông qua các chế định cơ bản từ Điều 14 đến Điều 49 (36 điều), hiến định một cách đầy đủ, toàn diện các quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân ở Việt Nam, cũng như việc bảo đảm các quyền đó. Trong đó, ở ngay trong Điều 14 hiến định: “Ở nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, các quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hoá, xã hội được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo hiến pháp và pháp luật. Như vậy, quyền con người, quyền công dân ở Việt Nam được bản văn có giá trị pháp lý cao nhất là hiến pháp qui định ngay từ bản Hiến pháp đầu tiên (1946) và ngày càng được bổ sung, phát triển đầy đủ các quyền tự nhiên, cao quí và thiêng liêng của con người, phù hợp với tiến trình lịch sử của dân tộc và thế giới.

Việt Nam đã gia nhập hầu hết các điều ước nhân quyền quốc tế chủ chốt như: “Công ước về quyền dân sự, chính trị”, “Công ước về quyền kinh tế, xã hội, văn hoá”; “Công ước về xoá bỏ mọi hình thức phân biệt chủng tộc”, “Công ước về xoá bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ”. Việt Nam còn là nước thứ hai trên thế giới và là nước châu Á đầu tiên tham gia “Công ước quyền trẻ em”; Nhà nước ta đã phê chuẩn 17 công ước của Tổ chức Lao động quốc tế. Ngày 20.10.2007, Việt Nam đã ký “Công ước quốc tế về quyền của người khuyết tật” và đang nghiên cứu việc tham gia “Công ước chống tra tấn”. Những cam kết của Việt Nam đối với các điều ước quốc tế đã phản ánh trong các văn bản pháp luật trong nước, và được khẳng định nhất quán trong các tuyên bố của các cơ quan trong bộ máy nhà nước, cũng như được thực hiện bằng các kế hoạch, chương trình hành động cụ thể.

Nhà nước Việt Nam luôn chú trong xây dựng và hoàn thiện các cơ chế kiểm tra, giám sát và thực hiện pháp luật khẳng định quyền lực cao nhất thuộc về nhân dân. Trải qua hơn 70 năm xây dựng và phát triển, suốt tiến trình từ khi Nhà nước Việt Nam ra đời đến nay, các cơ chế kiểm tra, giám sát và thực hiện pháp luật không ngừng được củng cố, hoàn thiện nhằm xác lập quyền lực cao nhất thuộc về nhân dân. Trong đó, quyền con người ở Việt Nam được bảo đảm bởi các cơ quan quan trọng trong hệ thống lập pháp, hành pháp, tư pháp, các tổ chức chính trị, xã hội, nghề nghiệp. Đồng thời, nhân dân cũng có thể tham gia đóng góp ý kiến thông qua các cơ chế dân cử cấp địa phương, các qui trình khiếu nại, tố cáo, thanh tra, khiếu kiện…, theo tinh thần “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”.

Chính từ chính sách nhất quán, sự quan tâm của Đảng, Nhà nước về bảo đảm quyền con người và sự tham gia của toàn dân, cuộc sống và quyền của người dân đã được bảo đảm ngày càng đầy đủ trong tất cả các mặt kinh tế, xã hội, văn hoá, chính trị, dân sự. Kể từ ngày Việt Nam giành được độc lập năm 1945, dưới ngọn cờ lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại, nhân dân Việt Nam từ thân phận nô lệ đã đứng lên làm chủ vận mệnh của mình. Cùng với tiến trình lịch sử, các quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân không chỉ được qui định trong hiến pháp, pháp luật mà còn được thực thi trên thực tế. Sự kiện Tổng tuyển cử bầu Quốc hội ngày 6.1.1946, là lần đầu tiên trong lịch sử nước ta, mọi công dân đủ 18 tuổi trở lên được thực hiện quyền bầu cử và ứng cử. Không chỉ vậy, ngay sau khi nước ta giành được độc lập, Chủ tịch Chính phủ lâm thời nước Việt Nam dân chủ cộng hoà là Hồ Chí Minh đã ký và ban hành hàng chục sắc lệnh xoá bỏ các điều luật bảo hộ của chính quyền thực dân, phong kiến, đồng thời ban bố và thực thi các quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân.

Xuyên suốt sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng, Nhà nước ta không ngừng xây dựng và thực thi các chính sách bảo đảm về quyền con người, quyền công dân. Điều đó góp phần vào thắng lợi của sự nghiệp giải phóng dân tộc và bước đầu đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Đặc biệt, sau hơn 30 năm thực hiện công cuộc đổi mới, tốc độ tăng trưởng kinh tế của Việt Nam liên tục đạt ở mức trên 6%/năm trong một thời gian dài và đã vào nhóm nước có thu nhập trung bình.

Với chính sách nhất quán của Nhà nước là tôn trọng và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của nhân dân, phát huy các giá trị đạo đức, văn hoá tốt đẹp của các tôn giáo, cuộc sống tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam hiện nay rất sôi động, phong phú với trên 20 triệu tín đồ của các tôn giáo lớn trên thế giới như: Phật giáo, Thiên chúa giáo, Hồi giáo… Đồng bào các dân tộc thiểu số tham gia ngày càng sâu, rộng trong đời sống chính trị của đất nước. Các đại biểu là người dân tộc thiểu số cũng giữ vị trí lãnh đạo ở nhiều cơ quan của Đảng, Nhà nước, các tổ chức chính trị, xã hội, nghề nghiệp, kể cả ở những cấp cao nhất. Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng khích lệ về bảo đảm quyền của người phụ nữ, được Uỷ ban Công ước về xoá bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ (CEDAW) ghi nhận và Ngân hàng thế giới cùng Ngân hàng phát triển châu Á đánh giá là “quốc gia đạt được sự thay đổi nhanh chóng nhất về khoảng cách giới trong 20 năm qua ở châu Á”. Trẻ em, người tàn tật được sự quan tâm đặc biệt của Nhà nước, xã hội và gia đình, theo chính sách ưu tiên của Nhà nước, truyền thống lâu đời của dân tộc, được hưởng sự chăm sóc, bảo vệ ngày càng tốt hơn trong các lĩnh vực y tế, giáo dục…

Ngày 8.5.2009, Việt Nam đã trình bày báo cáo về việc thực hiện và bảo đảm nhân quyền con người tại Hội đồng nhân quyền Liên Hợp quốc. Nhiều nước đã phát biểu thể hiện sự cảm phục lịch sử, truyền thống bảo vệ và xây dựng đất nước của Việt Nam, đánh giá cao các thành tựu mà Việt Nam đạt được về mọi mặt trong công cuộc đổi mới; trong đó, có việc bảo vệ và thúc đẩy quyền con người, đặc biệt là trong các lĩnh vực: xoá đói, giảm nghèo, chăm lo đời sống của phụ nữ, trẻ em, của đồng bào các dân tộc thiểu số, đảm bảo đời sống tín ngưỡng, tôn giáo của nhân dân cũng như về y tế, giáo dục, văn hoá, việc làm… Đồng thời, quốc tế ủng hộ những nỗ lực, cam kết của Việt Nam nhằm tiếp tục đảm bảo tốt hơn nữa việc hưởng thụ các quyền con người và quyền công dân.

Những thành tựu trong công cuộc bảo vệ và phát triển quyền con người ở Việt Nam đề cập ở trên, là kết quả của sự kết hợp giữa bản chất ưu việt, tiến bộ của chế độ xã hội chủ nghĩa với truyền thống nhân đạo, nhân văn của dân tộc Việt Nam; giữa chính sách nhất quán của Nhà nước Việt Nam luôn đặt con người là trọng tâm trong sự phát triển đất nước, với nỗ lực của toàn Đảng, toàn dân trong việc thúc đẩy thực hiện quyền con người. Như vậy, có thể khẳng định rằng những thành tựu về nhân quyền ở Việt Nam được bảo đảm bằng đường lối, quan điểm của Đảng, sự cụ thể hoá bằng hiến pháp, pháp luật cũng như thực tiễn chăm lo, thực hiện chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng, Nhà nước về quyền con người, và được ghi nhận đánh giá cao của dư luận quốc tế./.